Żur ludowy za 350 zł, jaja w mortadeli za 301 zł, kotlet pożarski za 1077 zł, kompot z weka za 140 zł. To tylko niektóre pozycje z bogatego jadłospisu ekskluzywnej niegdyś restauracji „Hetmańska” w Zamościu.
A kto pamięta stołówkę Zamojskich Fabryk Mebli, w której trzeba było nakarmić dwa tysiące pracowników? Albo restaurację „Staromiejska” u zbiegu ulic Bazyliańskiej i Pereca?
O tych i innych popularnych zamojskich lokalach gastronomicznych opowiada Zofia Kiełbasa, która w gastronomii przepracowała pół wieku. Wspomina czasy niedoborów, wielkie zakładowe stołówki, restauracyjne przysmaki i początki własnego baru, który przez lata odwiedzali między innymi wybitny aktor i reżyser Jan Machulski wraz z żoną.
– Bez względu na czasy i braki towarów, u mnie ludzie musieli być dobrze i smacznie nakarmieni – podkreśla pani Zofia.
Dwa tysiące ludzi do nakarmienia. „Zosiu, dasz sobie radę!”
Był rok 1975. W Zamojskich Fabrykach Mebli potrzebny był kierownik stołówki.
Aż mi się oczy uśmiechnęły, bo to było coś w sam raz dla mnie. Ale zaraz pojawiły się wątpliwości. Czy dam radę jako kierownik? Przecież tam trzeba nakarmić dwa tysiące ludzi, a ja nie mam doświadczenia. Zresztą, jak mnie, 24-letnią gówniarę, przyjmie załoga stołówki?
Miałam wiele obaw.
– Zosiu, z twoją werwą?! Dasz sobie radę, zjednasz szybko ludzi – namawiała mnie koleżanka.
– W sumie… nie boję się wyzwań. Dobra, zaryzykuję!
I tak rozpoczęła się moja przygoda z gastronomią.

Bez lodówki, zamrażarki i telefonu. A obiady musiały być!
Czasy były ciężkie, bo w sklepach nie było nic. A na stołówce ani lodówki, ani zamrażarki, ani telefonu.
Codziennie jeździłam z kucharką do kazamatów, gdzie w lodzie przechowywano mięso. Każdy zakład miał swoje przydziały. Pakowałyśmy porcje wieprzowe, wołowe czy kurczaki – co akurat było na składzie – i żukiem wiozłyśmy wszystko na stołówkę.
Z innego magazynu przywoziłyśmy ziemniaki i warzywa. Gotowałyśmy z tego, co miałyśmy. Jako rarytasy królowały wtedy schabowe i flaki zamojskie.
Ale nie wszystko od razu wyglądało tak, jak sobie wyobrażałam.
– Co to za krupnik?! Aż łyżka staje, taki gęsty. Nie podamy tego ludziom! – powiedziałam kiedyś kucharkom.
Nie mogłam sobie pozwolić na fuszerkę. Zawsze lubiłam dobrze karmić i nawet gdy brakowało produktów, wszystko musiało być przygotowane jak najlepiej.
– To przepis z książki stołówkowej na 500 osób – tłumaczyły mi kucharki.
– Robimy po swojemu. Przecież jesteśmy mistrzyniami w gotowaniu! – zarządziłam.
Przygotowałam kartę kalkulacyjną tak, aby wsad surowcowy w zupie odpowiadał obowiązującym normom. Bo kontrole mieliśmy co rusz.
Trzeba było się też uwijać jak w ukropie. Podczas każdej przerwy w kolejce czekało po sto osób.
„Dziś znowu brakuje mięsa. Czym my ludzi nakarmimy?”
Takich problemów nie brakowało.
– Dziś znowu brakuje mięsa. Czym my ludzi nakarmimy? – zachodziłam w głowę, gdy kolejny miesiąc chłodnia była pusta.
Wtedy trzeba było kombinować.
A to pierogi, kluski, kopytka, surówki z kiszonej kapusty, ogórkowa, pomidorowa, kapuśniak, kotlety ziemniaczane czy makaron z serem.
Ale jakoś dawaliśmy radę.
Byłam samodzielna, dobrze zorganizowana i, co najważniejsze, nigdy nie lubiłam fuszerki. U mnie ludzie musieli być dobrze i smacznie nakarmieni.
„Hetmańska”. Żur za 350 zł, de volaille za 1826 zł
Po kilku latach pracy w Zamojskich Fabrykach Mebli przeniosłam się do stołówki PKS. Później byłam zastępcą kierownika restauracji „Staromiejska”, a od 1989 roku pracowałam w ekskluzywnej wówczas restauracji „Hetmańska”, należącej do Powszechnej Spółdzielni Spożywców „Robotnik”.
Tam jadłospis był już zupełnie inny.
Do dziś pamiętam niektóre dania i ceny z układanej przeze mnie karty:
- Jaja w mortadeli – 301 zł
- Galaretka z ozorka – 457 zł
- Żur ludowy – 350 zł
- Kotlet pożarski – 1077 zł
- Kotlet de volaille – 1826 zł
- Kotlet paryski – 1415 zł
- Kompot z weka – 140 zł
- Coca-Cola – 250 zł
- Koniak Napoleon – 1141 zł
To były prawdziwe restauracyjne przysmaki. A sama karta dań wyglądała imponująco.
Oryginalny jadłospis restauracji „Hetmańska”, zachowany przez Zofię Kiełbasę, można obejrzeć na fotografii wyróżniającej.
„Zosiu, może przejmiesz bar?”
Po roku pracy w „Hetmańskiej” przeszłam do Baru Szybkiej Obsługi.
W tym czasie zaczęły upadać państwowe restauracje i stołówki. Kolejne lokale znikały, a ja zostałam jako jedyna.
W 1994 roku przyszedł do mnie prezes.
– Zosiu, musimy zlikwidować bar. Może go przejmiesz? Tyle serca włożyłaś…
– Wezmę ten bar. Musi się udać. Mam doświadczenie, lubię gotować – odpowiedziałam.
Znowu zaryzykowałam.
Łatwo nie było. Na początku pracowałyśmy tylko we trzy: ja, kucharka i uczennica. Do tego musiałam spłacić towar, który pozostał w barze.
Ale jak zawsze wkładałam w gotowanie całe serce.
Klienci to doceniali. Chętnie przychodzili do nas na śniadania i obiady. Z czasem bar stał się miejscem, do którego ludzie wracali nie tylko po dobre jedzenie.
„Dzień dobry, Zosiu. Meldujemy się z aktorami!”
Naszą kuchnię i stworzone przeze mnie miejsce docenił także wybitny aktor i reżyser Jan Machulski wraz z żoną.
Co roku przyjeżdżali na Zamojskie Lato Teatralne, które sami stworzyli.
– Dzień dobry, Zosiu. Meldujemy się z aktorami! – tak zawsze zaczynali wizytę w Zamościu.
Pierwsze kroki kierowali do mojego baru.
To była przyjaźń na lata.
„Dla wspaniałej Zosi z ucałowaniem. Jan Machulski” – to ostatni wpis mistrza na kartce, którą dostałam wraz z wielkim bukietem kwiatów.
Nigdy nie zapomnę ani jego, ani jego wspaniałej żony.

Bar „Asia”. Pół wieku z sercem do gotowania
Z czasem zmieniłam nazwę lokalu na Bar „Asia”. Tak ma na imię moja córka, która zresztą prowadzi go ze mną do dzisiaj.
Przez te wszystkie lata zmieniło się niemal wszystko: zakłady pracy, restauracje, sposób zaopatrywania kuchni i upodobania klientów.
Ale jedno pozostało niezmienne. Zawsze uważałam, że jedzenie musi być smaczne, porządnie przygotowane, a człowiek, który przychodzi do baru, powinien wyjść z niego dobrze nakarmiony.

Wśród pamiątek udostępnionych przez Zofię Kiełbasę znalazł się oryginalny jadłospis restauracji „Hetmańska”, dokumentujący ofertę i ceny potraw w zamojskiej gastronomii pod koniec lat 80. XX wieku.
Wpis na Facebooku:
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0BTKd19qasF8xswKwkmFKPaupQ5QQ88HyaJzmpCaTMDDBZ4bnKYnNeNh5e7zgiq8ol&id=61575142035604
Materiały udostępnione na licencji CC BY 4.0

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra
#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO

