Białe fartuchy, kapelusze chroniące przed słońcem i notesy, w których skrupulatnie zapisywano wyniki obserwacji. Tak wyglądała praca na poletkach doświadczalnych Stacji Hodowli Roślin w Ulhówku, nazywanej przez mieszkańców po prostu „Koniczynami”. Za tym obrazem kryła się jednak również ciężka praca fizyczna, wymagająca siły, cierpliwości i niezwykłej dokładności. O codziennych obowiązkach, doświadczeniach hodowlanych i tworzeniu nowych odmian roślin opowiadają trzy byłe pracownice stacji: Kamila Romańczuk, Grażyna Koperczak i Danuta Piesiak.
Kamila Romańczuk: „Każde poletko miało swój numer”
Pracowałam w Stacji Hodowli Roślin w Ulhówku, w dziale hodowli koniczyny. Jeszcze jako uczennica szkoły podstawowej codziennie przechodziłam obok pól doświadczalnych. Patrzyłam na panie w białych fartuchach, które chodziły między poletkami z notesami pod pachą, oglądały rośliny i coś zapisywały. Bardzo mi się to podobało. Już wtedy pomyślałam, że kiedyś też chciałabym tam pracować. I tak się stało.
W zakładzie pracowały głównie kobiety. Mężczyźni zajmowali się stroną techniczną, a my prowadziłyśmy doświadczenia polowe.
Najpierw trzeba było bardzo dokładnie przygotować ziemię. Poletka musiały być idealnie oczyszczone, a siewniki starannie wyczyszczone, żeby nie pomieszać odmian. Każde poletko miało około metra szerokości i czterech metrów długości oraz swój numer.
Odmiany wysiewano według ściśle określonego planu, aby później obserwować ich zachowanie i prowadzić krzyżowania. Przez wiele lat pracowaliśmy na numerach hodowlanych. Dopiero później jedna z odmian otrzymała nazwę „Ulka”. Była bardziej wydajna od wcześniejszych, miała grubsze łodygi i dawała większy plon. Byliśmy z niej bardzo dumni.
Pracowałyśmy w białych fartuchach. Nie tylko dlatego, że taki był wymóg. W upalne dni jasny fartuch chronił przed słońcem i było w nim po prostu chłodniej.
Kiedy koniczyna urosła, zaczynała się najcięższa część pracy. Każde poletko koszono oddzielnie. Pobierano próbki, ważono zielonkę, a później materiał suszono, mielono i dokładnie analizowano.
Jesienią ścinało się rośliny sierpami, młóciło, czyściło nasiona i wybierało najlepszy materiał do dalszej hodowli. Każda nowa odmiana przechodziła wiele lat obserwacji, zanim trafiła do rolników.
Grażyna Koperczak: „To była prawdziwie aptekarska robota”
Do Ulhówka trafiłam w 1974 roku. Miałam siedemnaście lat i przyszłam tutaj na staż. Tak rozpoczęła się moja praca w dziale hodowli roślin.
Pracowałyśmy od godziny siódmej do piętnastej, choć w sezonie często zostawałyśmy dłużej. Każdy dzień zaczynał się od wyprowadzenia z gospodarstwa naszej klaczy Siwki. Woziła paliki z numerami poletek, pomagała przy bronowaniu i wywożeniu chwastów. Była bardzo spokojna i wszyscy ją lubili.
Poletka musiały być idealnie czyste. Każdy chwast usuwano ręcznie, a później wywożono z pola. Mieliśmy ogromną stodołę z różnymi maszynami i czyszczalniami. Były Petkusy oraz urządzenia do czyszczenia większych i mniejszych partii nasion. Z małych poletek materiał trafiał do niewielkich woreczków, z większych powierzchni – do dużych worków.
Wszystko musiało być dokładnie opisane i oddzielone. To była prawdziwie aptekarska robota.
Na terenie działu hodowli znajdowała się również duża szklarnia. Tam wysiewano koniczynę i prowadzono krzyżowania pszenicy. Wszystko wykonywało się ręcznie i wymagało ogromnej precyzji.
Dlaczego zajmowaliśmy się głównie koniczyną? Bo wtedy było bardzo dużo PGR-ów. Utrzymywano ogromne stada bydła, a dobra pasza była niezbędna. Dlatego właśnie nad koniczyną prowadzono tak intensywne prace hodowlane.
Danuta Piesiak: „Skrzynia z zielonką ważyła nawet siedemdziesiąt kilogramów”
Do Magdalenki przyjechałam w 1977 roku. Mieszkanie dostałam trzy lata później, a 1 czerwca 1980 roku rozpoczęłam pracę w hodowli roślin. Pracowałam tam do 1992 roku. Później zaczęła się likwidacja zakładu i znalazłam się w pierwszej grupie osób zwolnionych.
Najmniejsze poletka kosiły małe kombajny, większe – duże. Worki z ziarnem ważyły nawet pięćdziesiąt kilogramów i musiałyśmy je we dwie ładować na przyczepki.
Później wszystko trafiało do stodoły, gdzie materiał młócono i czyszczono. Często było po kilka takich ciężkich worków do przeniesienia. To nie było tylko chodzenie po poletkach i obserwowanie roślin. To była naprawdę ciężka praca fizyczna.
Przy koniczynie bywało jeszcze trudniej. Skrzynia z zielonką ważyła nawet siedemdziesiąt kilogramów. Trzeba było ją we dwie podnieść, zważyć i opróżnić.
Zimą pracy również nie brakowało. Liczyłyśmy pędy, rozkruszałyśmy pączki, liczyłyśmy każde ziarenko, a później wszystko dokładnie ważyłyśmy i zapisywałyśmy.
Za tę pracę dostawałyśmy takie samo wynagrodzenie jak wszędzie. Nikt nie płacił więcej tylko dlatego, że była to hodowla roślin. Ale miałyśmy ogromną satysfakcję, że uczestniczymy w tworzeniu nowych odmian.
Cały wywiad w materiale filmowym:
Materiały udostępnione na licencji CC BY 4.0

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra
#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO

