„Każde ziarenko było policzone”. Trzy kobiety wspominają pracę w ulhóweckich „Koniczynach”

Białe fartuchy, kapelusze chroniące przed słońcem i notesy, w których skrupulatnie zapisywano wyniki obserwacji. Tak wyglądała praca na poletkach doświadczalnych Stacji Hodowli Roślin w Ulhówku, nazywanej przez mieszkańców po prostu „Koniczynami”. Za tym obrazem kryła się jednak również ciężka praca fizyczna, wymagająca siły, cierpliwości i niezwykłej dokładności. O codziennych obowiązkach, doświadczeniach hodowlanych i tworzeniu nowych odmian roślin opowiadają trzy byłe pracownice stacji: Kamila Romańczuk, Grażyna Koperczak i Danuta Piesiak.

Kamila Romańczuk: „Każde poletko miało swój numer”

Pracowałam w Stacji Hodowli Roślin w Ulhówku, w dziale hodowli koniczyny. Jeszcze jako uczennica szkoły podstawowej codziennie przechodziłam obok pól doświadczalnych. Patrzyłam na panie w białych fartuchach, które chodziły między poletkami z notesami pod pachą, oglądały rośliny i coś zapisywały. Bardzo mi się to podobało. Już wtedy pomyślałam, że kiedyś też chciałabym tam pracować. I tak się stało.

W zakładzie pracowały głównie kobiety. Mężczyźni zajmowali się stroną techniczną, a my prowadziłyśmy doświadczenia polowe.

Najpierw trzeba było bardzo dokładnie przygotować ziemię. Poletka musiały być idealnie oczyszczone, a siewniki starannie wyczyszczone, żeby nie pomieszać odmian. Każde poletko miało około metra szerokości i czterech metrów długości oraz swój numer.

Odmiany wysiewano według ściśle określonego planu, aby później obserwować ich zachowanie i prowadzić krzyżowania. Przez wiele lat pracowaliśmy na numerach hodowlanych. Dopiero później jedna z odmian otrzymała nazwę „Ulka”. Była bardziej wydajna od wcześniejszych, miała grubsze łodygi i dawała większy plon. Byliśmy z niej bardzo dumni.

Pracowałyśmy w białych fartuchach. Nie tylko dlatego, że taki był wymóg. W upalne dni jasny fartuch chronił przed słońcem i było w nim po prostu chłodniej.

Kiedy koniczyna urosła, zaczynała się najcięższa część pracy. Każde poletko koszono oddzielnie. Pobierano próbki, ważono zielonkę, a później materiał suszono, mielono i dokładnie analizowano.

Jesienią ścinało się rośliny sierpami, młóciło, czyściło nasiona i wybierało najlepszy materiał do dalszej hodowli. Każda nowa odmiana przechodziła wiele lat obserwacji, zanim trafiła do rolników.

Grażyna Koperczak: „To była prawdziwie aptekarska robota”

Do Ulhówka trafiłam w 1974 roku. Miałam siedemnaście lat i przyszłam tutaj na staż. Tak rozpoczęła się moja praca w dziale hodowli roślin.

Pracowałyśmy od godziny siódmej do piętnastej, choć w sezonie często zostawałyśmy dłużej. Każdy dzień zaczynał się od wyprowadzenia z gospodarstwa naszej klaczy Siwki. Woziła paliki z numerami poletek, pomagała przy bronowaniu i wywożeniu chwastów. Była bardzo spokojna i wszyscy ją lubili.

Poletka musiały być idealnie czyste. Każdy chwast usuwano ręcznie, a później wywożono z pola. Mieliśmy ogromną stodołę z różnymi maszynami i czyszczalniami. Były Petkusy oraz urządzenia do czyszczenia większych i mniejszych partii nasion. Z małych poletek materiał trafiał do niewielkich woreczków, z większych powierzchni – do dużych worków.

Wszystko musiało być dokładnie opisane i oddzielone. To była prawdziwie aptekarska robota.

Na terenie działu hodowli znajdowała się również duża szklarnia. Tam wysiewano koniczynę i prowadzono krzyżowania pszenicy. Wszystko wykonywało się ręcznie i wymagało ogromnej precyzji.

Dlaczego zajmowaliśmy się głównie koniczyną? Bo wtedy było bardzo dużo PGR-ów. Utrzymywano ogromne stada bydła, a dobra pasza była niezbędna. Dlatego właśnie nad koniczyną prowadzono tak intensywne prace hodowlane.

Danuta Piesiak: „Skrzynia z zielonką ważyła nawet siedemdziesiąt kilogramów”

Do Magdalenki przyjechałam w 1977 roku. Mieszkanie dostałam trzy lata później, a 1 czerwca 1980 roku rozpoczęłam pracę w hodowli roślin. Pracowałam tam do 1992 roku. Później zaczęła się likwidacja zakładu i znalazłam się w pierwszej grupie osób zwolnionych.

Najmniejsze poletka kosiły małe kombajny, większe – duże. Worki z ziarnem ważyły nawet pięćdziesiąt kilogramów i musiałyśmy je we dwie ładować na przyczepki.

Później wszystko trafiało do stodoły, gdzie materiał młócono i czyszczono. Często było po kilka takich ciężkich worków do przeniesienia. To nie było tylko chodzenie po poletkach i obserwowanie roślin. To była naprawdę ciężka praca fizyczna.

Przy koniczynie bywało jeszcze trudniej. Skrzynia z zielonką ważyła nawet siedemdziesiąt kilogramów. Trzeba było ją we dwie podnieść, zważyć i opróżnić.

Zimą pracy również nie brakowało. Liczyłyśmy pędy, rozkruszałyśmy pączki, liczyłyśmy każde ziarenko, a później wszystko dokładnie ważyłyśmy i zapisywałyśmy.

Za tę pracę dostawałyśmy takie samo wynagrodzenie jak wszędzie. Nikt nie płacił więcej tylko dlatego, że była to hodowla roślin. Ale miałyśmy ogromną satysfakcję, że uczestniczymy w tworzeniu nowych odmian.

Cały wywiad w materiale filmowym:


Materiały udostępnione na licencji CC BY 4.0



Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra

#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO


„U mnie ludzie musieli być dobrze nakarmieni”. Zofia Kiełbasa wspomina zamojską gastronomię

Ulhówek sprzed pół wieku. Historia zatrzymana na starych fotografiach

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *