Delia, Zamojskie Fabryki Mebli, mleczarnia, fabryka domów i zakład na 6 tysięcy pracowników.
Przemysłowy rozwój Zamościa nie zaczął się wraz z utworzeniem województwa zamojskiego, ale lata 70. przyniosły mu bardzo mocne przyspieszenie. Powstawały nowe zakłady, rozbudowywano istniejące, a jeden z największych planów zakładał budowę fabryki zatrudniającej nawet 6 tys. osób. O przemysłowym Zamościu epoki Gierka podczas wykładu w ramach projektu „Niedokończona odbudowa” opowiada dr @Jakub Żygawski, dyrektor Archiwum Państwowe w Zamościu. To kolejna odsłona wykładu „Niespełnione nadzieje. Pięć minut Zamościa w epoce Gierka”.
Fabryka dla 6 tysięcy pracowników
– Mieliśmy bardzo mocny zastrzyk finansowy i przemysłowe pobudzenie miasta. Pod koniec lat 60., w ramach centralnego planowania, pojawił się pomysł budowy w Zamościu ogromnych zakładów elektroizolacyjnych. Sama koncepcja nie była jednak nowa. W 1937 roku niejaki Stefan Ciszewski, właściciel fabryki elementów elektroizolacyjnych w Bydgoszczy, w ramach Centralnego Okręgu Przemysłowego wybrał sobie Zamość na budowę zakładu numer dwa firmy, którą założył i zarządzał. Mało kto o tym wie, ale przy ulicy Lipskiej magistrat miał sprzedać działkę pod budowę tychże zakładów. Przewidywano również budowę bocznicy kolejowej. Wszystko przerwał wybuch wojny. Do pomysłu powrócono jednak po ponad 30 latach – opowiada Jakub Żygawski.
– Komuniści odgrzewają tego kotleta. No i zakłady elektroizolacyjne mają powstać w Zamościu. Ma zatrudniać od 4,5 do 6 tysięcy osób. Skala przedsięwzięcia oznaczała nie tylko tysiące nowych miejsc pracy. Do Zamościa musieliby przyjechać pracownicy wraz z rodzinami, dla których potrzebne były mieszkania, szkoły i cała miejska infrastruktura. No i mamy rzeszę ludzi, mniej więcej 20–30-tysięczną do zagospodarowania. Właśnie wielkie osiedle we wschodniej części Zamościa, później określanego jako PR-5 miało zapewnić mieszkania przede wszystkim pracownikom nowego zakładu – mówi dyrektor Archiwum Państwowego w Zamościu.
Zakład zabrali, została ciepłownia
Fabryka jednak nie powstała. W 1970 roku Edward Gierek został I sekretarzem KC PZPR i…
– No i jakimś cudem ten plan znika. Co się dzieje? To są za poważne zakłady, żeby na takiej wschodniej prowincji funkcjonowały, więc przenosi się je do Bytomia i do Gliwic. Zamość musiał się obejść smakiem, ale został nam jeden prezent: Ciepłownia. Tu miała być elektrociepłownia. Ten zakład miał produkować energię elektryczną na potrzeby tychże zakładów. No ale oczywiście, jak tych zakładów nie ma to na osłodę buduje nam się wielkiego kolosa – opowiada Jakub Żygawski.
Zamojskie Fabryki Mebli i wielki elewator
Nie wszystko kończyło się jednak na planach. W Zamościu działały i rozwijały się zakłady, które już wcześniej miały mocną pozycję.
– Mamy tradycyjne zakłady produkujące meble, Zamojskie Fabryki Mebli. No i jeszcze przed Gierkiem zaczyna się ich rozbudowa przy ulicy Kilińskiego. Powstają hale, które są już za czasów Gierka kończone. Rozbudowano również elewator, działający w mieście od 1948 roku. W epoce Gierka powstała jego dodatkowa część z silosami. Ponad 200 metrów długości, trzydzieści kilka wysokości. Moloch do tej pory widoczny praktycznie z najbliższej okolicy Zamościa. W sąsiedztwie działał również Bacutil produkujący pasze. Za Gierka powstaje nowa mleczarnia przy ulicy Kilińskiego. Wyroby naszego zakładu, najwyższej jakości, jak widzicie państwo na tym muralu reklamowym. To było coś. Jedna z najnowocześniejszych spółdzielni mleczarskich w Polsce – podkreśla Żygawski.
Delia sztandarowa
– No i oczywiście Delia, sztandarowa inwestycja Gierka, chociaż jako filia zakładów odzieżowych Cora w Warszawie. Zakład się rozrastał. Funkcjonowały dwie hale, a przy ul. Bohaterów Monte Cassino powstał długi blok przeznaczony dla pracownic Delii. Rozbudowa Zamościa wymagała ogromnej liczby nowych mieszkań. Temu służyła kolejna duża inwestycja: fabryka domów. Mieliśmy kombinat budowlany, który miał służyć rozwojowi województwa i miasta wojewódzkiego, więc wytwarza elementy prefabrykowane, słynną płytę WK-70. Zakład przy ul. Kilińskiego należał do największych pracodawców w regionie. Stawia nasze zamojskie osiedla, ale nie tylko – opowiada.
Listę największych przemysłowych inwestycji tamtego okresu zamykał Metalplast.
Materiał filmowy:
Wpis na Facebooku:
https://www.facebook.com/reel/2191292624767641
Materiały udostępnione na licencji CC BY 4.0

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra
#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO

