Mamy dotację z Muzeum Historii Polski w Warszawie
Nasza Fundacja otrzymała dotację na projekt „Niedokończona odbudowa. Jak rozkwit i upadek dekady Gierka odcisnęły ślad w historii Zamościa”. Zadanie dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.
Dla nas to ogromne wyróżnienie i radość, bo spośród 797 nadesłanych zgłoszeń dotacje uzyskały 94 wnioski. Wśród szczęśliwców – na 61. miejscu – znalazł się właśnie projekt naszej Fundacji.
Gdy Zamość stał się wielkim placem budowy
W ramach projektu chcemy ocalić, udokumentować, upamiętnić i przekazać szerokiemu gronu odbiorców przechowywaną w szufladach i rodzinnych zbiorach Zamościan, a także zachowaną we wspomnieniach historię związaną z rewaloryzacją Starego Miasta w Zamościu w latach 70.-80. XX wieku, w okresie przygotowań do jubileuszu 400-lecia oraz centralnych dożynek w 1980 roku.
Był to moment wyjątkowy: z jednej strony Zamość stał się miejscem wielkiej mobilizacji inwestycyjnej i konserwatorskiej, z drugiej – działania te wpisywały się w realia schyłkowego PRL, partyjnej propagandy sukcesu, a następnie narastającego kryzysu gospodarczego i społecznego.
Projekt odwołuje się do kontrastu i napięcia między ambitnym planem odbudowy a codziennym doświadczeniem mieszkańców i finalnie wpisaniem Zamościa na listę UNESCO.
Prowadzone od lat 60. prace renowacyjne nabrały tempa po wizycie Edwarda Gierka i Piotra Jaroszewicza w 1974 roku, gdy przyjęto szeroki program odnowy zespołu staromiejskiego. Do prac zaangażowano projektantów, konserwatorów i ekipy z całego kraju, a także młodzież OHP. Skala przedsięwzięcia była ogromna.
Historia odbudowy to także historia ludzi
Jednak projekt uwzględnia nie tylko historię rewaloryzacji zabytków, lecz także społeczne, polityczne i codzienne doświadczenie tamtego czasu: wykwaterowania mieszkańców, czyny społeczne, obecność ogólnopolskich ekip, atmosferę wielkiej przebudowy oraz jej niedokończony charakter.
Do projektu włączamy również społeczność gminy Ulhówek, położonej przy granicy z Ukrainą. W latach 70. i 80. większość jej mieszkańców pracowała w kombinatach rolnych i PGR-ach, które w okresie dekady Edwarda Gierka dynamicznie się rozwijały i stanowiły ważny element gospodarki regionu. To właśnie środowisko „ludzi pracy” z gmin dawnego województwa zamojskiego uczestniczyło w gierkowskich dożynkach organizowanych w Zamościu.
Zachowane w prywatnych archiwach zdjęcia z pracy w kombinatach rolnych, z dożynek centralnych czy życia codziennego mogą uzupełnić historyczną opowieść o rozwoju regionu w dekadzie Gierka, z będącym dla mieszkańców gm. Ulhówek centrum życia kulturalnego Zamościem.
Po upadku PGR-ów gmina i jej mieszkańcy znaleźli się na peryferiach życia społecznego i kulturalnego. Projekt ma więc nie tylko wzbogacić materiał historyczny, ale także przywrócić pamięć o doświadczeniach tej części regionu i włączyć jej mieszkańców w opowieść o wspólnym dziedzictwie dawnego województwa zamojskiego.
To właśnie te procesy, zachowane w rodzinnych fotografiach i wspomnieniach, stanowią klucz do opowiedzenia najnowszej historii Zamościa.
Chcemy zaprosić mieszkańców Zamościa, a także społeczność gm. Ulhówek do wspólnego opowiedzenia tej historii. Do przeszukania albumów i podzielenia się fotografiami, może wspomnieniami.
Co planujemy w naszych działaniach?
Społeczną zbiórkę fotografii, dokumentów i wspomnień
Zaprosimy mieszkańców Zamościa oraz gminy Ulhówek do przeszukania rodzinnych albumów, szuflad i domowych archiwów. Poszukujemy zdjęć, slajdów, dokumentów i pamiątek związanych z rewaloryzacją zamojskiej Starówki, centralnymi dożynkami w 1980 r., pracą w kombinatach rolnych, PGR-ach oraz codziennym życiem w dekadzie Edwarda Gierka. Materiały będzie można dostarczać do Muzeum Starej Fotografii przy ul. Staszica 15 w Zamościu.
Digitalizację i ratowanie prywatnych archiwów
Wszystkie udostępnione fotografie zostaną profesjonalnie zeskanowane, opisane i zabezpieczone cyfrowo. Oryginały wrócą do właścicieli, a ich cyfrowe kopie wzbogacą społeczne archiwum pamięci o Zamościu i regionie.
Rekonstrukcję i „ożywienie” archiwalnych zdjęć
Wybrane fotografie poddamy cyfrowej rekonstrukcji jakości. Powstaną także krótkie animacje i „ożywione fotografie”, dzięki którym uczestnicy projektu będą mogli zobaczyć znane miejsca i ludzi sprzed kilkudziesięciu lat w zupełnie nowej formie.
Wystawę wielkoformatowych fotografii na Starówce
Głównym wydarzeniem projektu będzie otwarcie 14 sierpnia wystawy prezentującej najciekawsze fotografie związane z rewaloryzacją Zamościa i życiem mieszkańców w latach 70. i 80. Zdjęcia zostaną pokazane w zabytkowych przestrzeniach Muzeum Starej Fotografii oraz historycznym korytarzu i dziedzińcu kamienicy na Starym Mieście.
Spacer historyczny śladami fotografii
Wspólnie z przewodnikiem i historykiem przejdziemy przez miejsca utrwalone na archiwalnych zdjęciach. Będzie to okazja do porównania dawnego i współczesnego Zamościa oraz rozmowy o tym, jak zmieniało się miasto.
Pokaz multimedialny i spotkanie świadków historii
Finałem spaceru i wydarzenia będzie spotkanie w Pałacu Zamoyskich. Zaprezentujemy tam edukacyjną, cyfrową rekonstrukcję starych klisz i zdjęć w postaci „ożywionych fotografii”, wysłuchamy ekspertów oraz wspomnień mieszkańców, którzy pamiętają czasy wielkiej przebudowy Zamościa.
Poniżej fragment rekonstrukcji.
Wydanie katalogu, pocztówek i materiałów edukacyjnych
W ramach projektu wydamy 500 egzemplarzy okolicznościowego katalogu, prezentującego najciekawsze fotografie, wspomnienia i materiały historyczne, przygotujemy również 1000 pocztówek z archiwalnymi fotografiami. Powstanie też 50 egzemplarzy zeszytu edukacyjnego „Zamość dawniej i dziś”, który pomoże młodszym pokoleniom poznawać historię miasta.
Internetowe archiwum pamięci
Na stronie Fundacji „Obywatelski Wschód” utworzymy specjalną podstronę, na której opublikujemy m.in. ok. 600 fotografii wraz z opisami i materiałami zebranymi podczas projektu. Dzięki temu będą one dostępne dla mieszkańców, badaczy i pasjonatów historii także po zakończeniu projektu.
Lekcje muzealne dla młodzieży
Jesienią przeprowadzimy lekcje muzealne dla uczniów zamojskich liceów. Na podstawie zgromadzonych fotografii i relacji pokażemy młodym ludziom, jak wyglądało życie w czasach PRL oraz jak przebiegała odbudowa i rewaloryzacja zamojskiej Starówki.
Kampanię promującą historię Zamościa
Przez cały czas trwania projektu będziemy publikować archiwalne fotografie, ciekawostki historyczne, relacje świadków epoki i materiały filmowe, przypominając mieszkańcom niezwykłą historię miasta, które z wielkiego placu budowy stało się perłą wpisaną na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Nasi partnerzy
Cieszymy się również, że do realizacji projektu dołączają partnerzy, którym bliska jest historia naszego regionu i zachowanie pamięci o jego mieszkańcach. Wspierać nas będą: Archiwum Państwowe w Zamościu, Stowarzyszenie Kultura dla Zamościa, Stowarzyszenie Zamojski Uniwersytet Trzeciego Wieku, I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Zamoyskiego w Zamościu, III Liceum Ogólnokształcące im. Cypriana Kamila Norwida w Zamościu, oraz Urząd Gminy w Ulhówku.
Przed nami kilka miesięcy intensywnej pracy, ale przede wszystkim wspólnego odkrywania historii. Chcemy, by ten projekt stał się opowieścią stworzoną przez mieszkańców i dla mieszkańców. Bo najcenniejsze zdjęcia i wspomnienia bardzo często nie znajdują się w archiwach państwowych, lecz w rodzinnych albumach i pamięci ludzi, którzy byli świadkami tamtych wydarzeń.
Autorem zdjęć jest Mirosław Chmiel.
Fotografie udostępnione na licencji CC BY 4.0
