„Kalina”, „Perła”, „Jaga” i prochowce na eksport. Jadwiga Wróbel wspomina zamojską „Delię”

Ponad dwa tysiące pracownic, nowoczesne maszyny, setki tysięcy ubrań rocznie i eksport do wielu krajów Europy. Tak wyglądała działalność Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Delia” w Zamościu, jednego z największych zakładów pracy w regionie. O codziennym życiu fabryki, kontroli jakości, zagranicznych kontrahentach i pokazach mody opowiada Jadwiga Wróbel, która niemal całe swoje życie zawodowe związała z „Delią”.



„Pójdziesz na Kalinę, potem na Ewę”

– W Zamościu powstaje wielki zakład przemysłu odzieżowego. Ma być nowoczesny i będzie szył na eksport – usłyszałam podczas pochodu pierwszomajowego, kiedy władze chwaliły się nową inwestycją.

I rzeczywiście „Delia”, bo tak nazywał się zakład, była szczytem nowoczesności i jakości.

Dlatego gdy po maturze dostałam z biura zatrudnień skierowanie do „Delii”, nie wahałam się ani chwili.

11 sierpnia 1971 roku – pamiętam dokładnie – poszłam do pracy.

Zakład był potężny, zajmował prawie pięć hektarów, a sama hala produkcyjna miała powierzchnię pół hektara. Była przykryta szklanym dachem, pod którym przy maszynach pracowało kilkaset szwaczek. Latem, mimo działających wentylatorów, upał dawał się we znaki.

– Pójdziesz na Kalinę, potem na Ewę – usłyszałam, kiedy razem z kretonowym, wzorzystym fartuchem i butami zdrowotnymi otrzymałam pierwszą dyspozycję.

– Gdzie? – dopytywałam, bo nie bardzo rozumiałam.

Okazało się, że „Kalina” była jednym z siedmiu zespołów produkcyjnych, na które podzielono halę. Były jeszcze „Perła”, „Mona”, „Magda”, „Jaga”, „Malwa” i „Ewa”.

To był ekskluzywny zakład, wyposażony w jedne z najnowocześniejszych maszyn w Polsce, częściowo sprowadzonych z Anglii i RFN. Były owerloki, podszywarki, stebnówki, guzikarki i dziurkarki.



Numer 5 – znak kontrolera jakości

Mimo że miałam zaledwie 22 lata i byłam nowicjuszką, nieźle sobie radziłam.

– Potrzeba nam fachowców do kontroli jakości – usłyszałam i dostałam awans.

Numer 5 – taką miałam metkę, którą wszywano w rękaw każdego sprawdzonego przeze mnie ubrania.

Rocznie „Delia” szyła od 650 do 770 tysięcy wyrobów: garsonek, spódnic, bluzek, sukienek, kurtek, płaszczy i żakietów, głównie dla kobiet. Wszystkie sztuki przechodziły przez ręce i pod czujnym okiem kontrolerów jakości.

Pracowaliśmy na dwie zmiany, a ja codziennie dojeżdżałam do pracy autobusem ze Żdanowa.

Zamojska „Delia” zatrudniała ponad dwa tysiące szwaczek. Produkowała odzież na rynek krajowy, ale także na eksport do RFN, NRD, Anglii i ZSRR.



Prochowce do ZSRR, garsonki dla Angielek

Oprócz produkcji na polski rynek, na którym mieliśmy sklepy firmowe w całym kraju, eksportowaliśmy nasze wyroby za granicę.

Do ZSRR najwięcej wysyłaliśmy płaszczy prochowców, pakowanych w skrzynie. Do Anglii trafiały przede wszystkim garsonki, szyte na szczupłe i niskie Angielki. Do RFN i NRD eksportowaliśmy cały asortyment.

Od niemieckich kontrahentów otrzymywaliśmy wszystko, co było potrzebne do produkcji: tkaniny, guziki, podszewki, zamki i wszywki. Przyjeżdżał również technik, który nadzorował nasze szycie.

Pamiętam jednego z tych Niemców. Nazywał się Wall Meline.

– Idzie „wal na melinę”! – krzyknęła kiedyś żartobliwie jedna z pracownic.

Cała hala wybuchnęła śmiechem. A nasz niemiecki kontroler nie zrozumiał żartu i cieszył się, że tak radośnie go witamy.


Kolekcje „Delii” na pokazach mody w Warszawie, Poznaniu i Moskwie

– Jadziu, dopilnuj, żeby te wzory wyszły jak spod igły, idealne – słyszałam, kiedy nasze modelki z wzorcowni przygotowywały się do prezentowania kolekcji na ekskluzywnych pokazach mody.

A to w Poznaniu, a to w hotelu Victoria w Warszawie, a innym razem w Moskwie.

Wszystko musiało być pierwsza klasa. Odzież prezentowana na pokazach była wizytówką zakładu, dlatego przykładaliśmy ogromną wagę do jakości wykonania.

Przychodnia, przedszkole, stołówka i ośrodek wypoczynkowy

„Delia” była nie tylko wielkim zakładem produkcyjnym, ale też miejscem, które zapewniało pracownikom rozbudowane zaplecze socjalne.

Mieliśmy przychodnię lekarską, stołówkę, przedszkole, klub sportowy i ośrodek wypoczynkowy w Zwierzyńcu.

Kierownictwo bardzo dbało o kobiety, szczególnie o przyszłe mamy. To były dobre warunki do pracy i życia.



„Żal, tyle dobrych lat. Całe moje zawodowe życie”

W 2005 roku uznałam, że wystarczy. Przeszłam na emeryturę.

Tym bardziej że zakład przechodził trudną prywatyzację, a jego sytuacja stawała się coraz gorsza. Niedługo potem „Delię” postawiono w stan likwidacji.

– Żal, tyle dobrych lat, całe moje zawodowe życie – wzdychałam, kiedy czytałam w gazetach kolejne doniesienia o schyłku mojego zakładu.


Fotografie ze zbiorów Jadwigi Wróbel przedstawiają między innymi zespół kontroli jakości oraz zakładową choinkę dla dzieci. Materiał uzupełniają zdjęcia autorstwa Mirosława Chmiela, dokumentujące pracę szwaczek w hali produkcyjnej oraz wizytę Edwarda Gierka w „Delii”.

Wpis na Facebooku:
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0AhRH7gSBfLwuZoaSgcCUcVg7JpGssqtPFmnpMcR7FWJb4Kbe8Z5QSC91YKey6XVxl&id=61575142035604

Fotografie udostępnione na licencji CC BY 4.0



Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra

#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO


Arsenał zamojski. Od hali fabrycznej do muzeum. Jak uratowano dawną zbrojownię w latach 70.

Rynek Wielki pod koparkami. Rewaloryzacja zamojskiej Starówki przed jubileuszem 400-lecia miasta

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *