Ponad dwa tysiące pracownic, nowoczesne maszyny, setki tysięcy ubrań rocznie i eksport do wielu krajów Europy. Tak wyglądała działalność Zakładów Przemysłu Odzieżowego „Delia” w Zamościu, jednego z największych zakładów pracy w regionie. O codziennym życiu fabryki, kontroli jakości, zagranicznych kontrahentach i pokazach mody opowiada Jadwiga Wróbel, która niemal całe swoje życie zawodowe związała z „Delią”.

„Pójdziesz na Kalinę, potem na Ewę”
– W Zamościu powstaje wielki zakład przemysłu odzieżowego. Ma być nowoczesny i będzie szył na eksport – usłyszałam podczas pochodu pierwszomajowego, kiedy władze chwaliły się nową inwestycją.
I rzeczywiście „Delia”, bo tak nazywał się zakład, była szczytem nowoczesności i jakości.
Dlatego gdy po maturze dostałam z biura zatrudnień skierowanie do „Delii”, nie wahałam się ani chwili.
11 sierpnia 1971 roku – pamiętam dokładnie – poszłam do pracy.
Zakład był potężny, zajmował prawie pięć hektarów, a sama hala produkcyjna miała powierzchnię pół hektara. Była przykryta szklanym dachem, pod którym przy maszynach pracowało kilkaset szwaczek. Latem, mimo działających wentylatorów, upał dawał się we znaki.
– Pójdziesz na Kalinę, potem na Ewę – usłyszałam, kiedy razem z kretonowym, wzorzystym fartuchem i butami zdrowotnymi otrzymałam pierwszą dyspozycję.
– Gdzie? – dopytywałam, bo nie bardzo rozumiałam.
Okazało się, że „Kalina” była jednym z siedmiu zespołów produkcyjnych, na które podzielono halę. Były jeszcze „Perła”, „Mona”, „Magda”, „Jaga”, „Malwa” i „Ewa”.
To był ekskluzywny zakład, wyposażony w jedne z najnowocześniejszych maszyn w Polsce, częściowo sprowadzonych z Anglii i RFN. Były owerloki, podszywarki, stebnówki, guzikarki i dziurkarki.

Numer 5 – znak kontrolera jakości
Mimo że miałam zaledwie 22 lata i byłam nowicjuszką, nieźle sobie radziłam.
– Potrzeba nam fachowców do kontroli jakości – usłyszałam i dostałam awans.
Numer 5 – taką miałam metkę, którą wszywano w rękaw każdego sprawdzonego przeze mnie ubrania.
Rocznie „Delia” szyła od 650 do 770 tysięcy wyrobów: garsonek, spódnic, bluzek, sukienek, kurtek, płaszczy i żakietów, głównie dla kobiet. Wszystkie sztuki przechodziły przez ręce i pod czujnym okiem kontrolerów jakości.
Pracowaliśmy na dwie zmiany, a ja codziennie dojeżdżałam do pracy autobusem ze Żdanowa.
Zamojska „Delia” zatrudniała ponad dwa tysiące szwaczek. Produkowała odzież na rynek krajowy, ale także na eksport do RFN, NRD, Anglii i ZSRR.

Prochowce do ZSRR, garsonki dla Angielek
Oprócz produkcji na polski rynek, na którym mieliśmy sklepy firmowe w całym kraju, eksportowaliśmy nasze wyroby za granicę.
Do ZSRR najwięcej wysyłaliśmy płaszczy prochowców, pakowanych w skrzynie. Do Anglii trafiały przede wszystkim garsonki, szyte na szczupłe i niskie Angielki. Do RFN i NRD eksportowaliśmy cały asortyment.
Od niemieckich kontrahentów otrzymywaliśmy wszystko, co było potrzebne do produkcji: tkaniny, guziki, podszewki, zamki i wszywki. Przyjeżdżał również technik, który nadzorował nasze szycie.
Pamiętam jednego z tych Niemców. Nazywał się Wall Meline.
– Idzie „wal na melinę”! – krzyknęła kiedyś żartobliwie jedna z pracownic.
Cała hala wybuchnęła śmiechem. A nasz niemiecki kontroler nie zrozumiał żartu i cieszył się, że tak radośnie go witamy.

Kolekcje „Delii” na pokazach mody w Warszawie, Poznaniu i Moskwie
– Jadziu, dopilnuj, żeby te wzory wyszły jak spod igły, idealne – słyszałam, kiedy nasze modelki z wzorcowni przygotowywały się do prezentowania kolekcji na ekskluzywnych pokazach mody.
A to w Poznaniu, a to w hotelu Victoria w Warszawie, a innym razem w Moskwie.
Wszystko musiało być pierwsza klasa. Odzież prezentowana na pokazach była wizytówką zakładu, dlatego przykładaliśmy ogromną wagę do jakości wykonania.
Przychodnia, przedszkole, stołówka i ośrodek wypoczynkowy
„Delia” była nie tylko wielkim zakładem produkcyjnym, ale też miejscem, które zapewniało pracownikom rozbudowane zaplecze socjalne.
Mieliśmy przychodnię lekarską, stołówkę, przedszkole, klub sportowy i ośrodek wypoczynkowy w Zwierzyńcu.
Kierownictwo bardzo dbało o kobiety, szczególnie o przyszłe mamy. To były dobre warunki do pracy i życia.

„Żal, tyle dobrych lat. Całe moje zawodowe życie”
W 2005 roku uznałam, że wystarczy. Przeszłam na emeryturę.
Tym bardziej że zakład przechodził trudną prywatyzację, a jego sytuacja stawała się coraz gorsza. Niedługo potem „Delię” postawiono w stan likwidacji.
– Żal, tyle dobrych lat, całe moje zawodowe życie – wzdychałam, kiedy czytałam w gazetach kolejne doniesienia o schyłku mojego zakładu.
Fotografie ze zbiorów Jadwigi Wróbel przedstawiają między innymi zespół kontroli jakości oraz zakładową choinkę dla dzieci. Materiał uzupełniają zdjęcia autorstwa Mirosława Chmiela, dokumentujące pracę szwaczek w hali produkcyjnej oraz wizytę Edwarda Gierka w „Delii”.
Wpis na Facebooku:
https://www.facebook.com/permalink.php?story_fbid=pfbid0AhRH7gSBfLwuZoaSgcCUcVg7JpGssqtPFmnpMcR7FWJb4Kbe8Z5QSC91YKey6XVxl&id=61575142035604
Fotografie udostępnione na licencji CC BY 4.0

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra
#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO

