To historia, której próżno szukać w szkolnych podręcznikach. Opowieść o czasach, gdy gmina Ulhówek przeżywała gospodarczy rozkwit, a miejscowy kombinat rolny był nie tylko wielkim przedsiębiorstwem, lecz także centrum życia społecznego, kulturalnego i sportowego całej okolicy.
„Pentagon”, czyli centrum dowodzenia rolniczym gigantem
„Pentagon” – tak właśnie mieszkańcy nazywali siedzibę zarządu Kombinatu Rolnego w Ulhówku. To stąd kierowano działalnością dziewięciu gospodarstw rolnych i sześciu zakładów pomocniczych.
Kombinat dysponował własną bazą transportową, warsztatami, magazynami, zapleczem remontowo-budowlanym i rozbudowaną infrastrukturą socjalną. Na jego potrzeby pracowały dziesiątki ciężarówek, ciągników i maszyn rolniczych. Do oprysków wykorzystywano nawet śmigłowce i dwupłatowe „Antki”, dla których przygotowano miejscowe lotnisko.
W gminie prężnie działała również Gminna Spółdzielnia, prowadząca aż 33 sklepy, a także piekarnię, magazyny i lokale gastronomiczne.
Rozwijała się Stacja Hodowli Roślin, w której na wzorcowych poletkach doświadczalnych prowadzono hodowlę koniczyny i zbóż. Powstawały tam nowe odmiany roślin, przeznaczone do wykorzystania w rolnictwie.
W latach 70. i 80. Ulhówek należał do najważniejszych ośrodków rolniczych ówczesnego województwa zamojskiego. Miejscowe gospodarstwa stawiano za wzór nowoczesnego rolnictwa, a region przygotowywano do planowanych na 1980 rok dożynek centralnych w Zamościu. Nieprzypadkowo Edward Gierek odwiedził pobliski Rzeplinek.
Nie samą pracą żył „Pentagon”
Kombinat był jednak czymś znacznie więcej niż tylko wielkim przedsiębiorstwem rolnym. Wokół niego rozwijała się miejscowość i toczyło codzienne życie tysięcy mieszkańców.
Powstawały nowe osiedla mieszkaniowe i obiekty użyteczności publicznej. Działały przedszkole zakładowe, orkiestra dęta, kino, zespoły artystyczne, dziecięcy zespół taneczny „Kresowiacy”, klub sportowy „Zryw” z sekcjami piłkarską, jeździecką i łuczniczą oraz kółko fotograficzne.
Mieszkańcy wspominali nawet pierwszą kamerę VHS w województwie lubelskim, dzięki której filmowano uroczystości, zawody sportowe, występy i codzienne życie kombinatu.
Organizowano rodzinne rajdy, ogniska, festyny, dożynki i kolonie dla dzieci. Stacja Hodowli Roślin dysponowała również własnym ośrodkiem wypoczynkowym w Krasnobrodzie.
A były jeszcze słynne pochody pierwszomajowe z trybuną honorową ustawioną na dwóch przyczepach, restauracja „Kresowa”, punkt skupu żywca i poczta, na której w okresie stanu wojennego telefonistki musiały przerywać rozmowy komunikatem: „Rozmowa kontrolowana”.
Historie, których nie zapisano w kronikach
O tym niezwykłym świecie opowiedzieli nam mieszkańcy Ulhówka podczas spotkania zorganizowanego w ramach projektu „Niedokończona odbudowa. Jak rozkwit i upadek dekady Gierka odcisnęły ślad w historii Zamościa”.
Wspominali codzienną pracę przy hodowli koniczyny i pszenicy, legendarnego konia Siwkę, pierwsze Bizony, maszyny rolnicze, opryski wykonywane z samolotów i śmigłowców, ale również wspólne zabawy, uroczystości i sąsiedzką pomoc.
Dla wielu uczestników spotkania były to nie tylko lata gospodarczego rozkwitu gminy, lecz przede wszystkim czas młodości, zakładania rodzin, pierwszej pracy i budowania własnego życia.
Wraz z opowieściami pojawiły się bezcenne fotografie z rodzinnych albumów. Utrwalono na nich ludzi przy pracy, życie PGR-ów i kombinatu, dożynki, pochody pierwszomajowe, dziecięce występy, maszyny rolnicze oraz budynki i miejsca, których dziś często już nie ma.
Każde zdjęcie przywoływało kolejne nazwiska, wydarzenia i anegdoty. Niekiedy wystarczył jeden znajomy budynek, twarz czy maszyna, by wróciły wspomnienia sprzed pół wieku.
Fotografie zostały zeskanowane z przeznaczeniem do archiwum projektu, a ich oryginały miały wrócić do właścicieli. Zgromadzone materiały posłużyły do przygotowania kolejnych publikacji dokumentujących historię gminy i jej mieszkańców.
Serdecznie dziękujemy Justynie Portce i Marzenie Taranowicz z Centrum Kultury w Ulhówku za nieocenioną pomoc w organizacji spotkania.
Szczególne podziękowania kierujemy do mieszkańców, którzy podzielili się swoimi wspomnieniami i rodzinnymi pamiątkami. To dzięki nim historia „Pentagonu” nie pozostała jedynie historią przedsiębiorstwa, ale stała się opowieścią o ludziach, którzy tworzyli Ulhówek.
Fotorelacja ze spotkania z mieszkańcami Ulhówka:






Wpis na Facebooku:
Materiały udostępnione na licencji CC BY 4.0

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra
#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO

