Zastrzeż PESEL i ustal rodzinne hasło bezpieczeństwa


Nasze dane mogą wyciec z systemu, którego nawet nie znamy. Głos i wizerunek może zostać sklonowany. Ale możemy znacznie utrudnić przestępcom wykorzystanie tych zasobów przeciwko nam.

1. Skąd oszust zna Twoje nazwisko, PESEL, stan zdrowia, wygląd, głos i imiona bliskich?

Wyobraź sobie, że pewnego dnia telefonuje do Ciebie kobieta przedstawiająca się jako lekarz z oddziału ratunkowego.

Zna Twoje imię i nazwisko. Wie, jak nazywa się Twoja córka. Zna jej wiek. Wie na co choruje i że niedawno była hospitalizowana.

Informuje, że córka znajduje się w stanie krytycznym i potrzebuje bardzo drogiego leku, którego nie refunduje NFZ. Trzeba natychmiast go zamówić i za niego zapłacić.

Jeśli się go nie kupi, córka może umrzeć.

Brzmi przerażająco i bardzo wiarygodnie, prawda? Bo kto, oprócz lekarza, może znać te wszystkie fakty?

Ale dzwoniąca na zaufanie nie zasługuje.

W rzeczywistości nie zna Twojej córki. Nigdy nie pracowała w szpitalu. Nie jest nawet lekarzem.

Ale za to weszła w posiadanie informacji, które pozwoliły jej wymyślić przekonującą historię, dzięki której zamierza Cię oszukać.

Jak mogła je zdobyć?

Etap pierwszy. Kradzież danych – przestępstwo, o którym możesz się nigdy nie dowiedzieć

Zaczyna się od włamania do bazy danych albo wykorzystania nieuprawnionego dostępu do systemu informatycznego.

Celem mogą być placówki medyczne, sklepy, serwisy fakturowe, firmy ubezpieczeniowe lub przedsiębiorstwa gromadzące dane swoich klientów.

W przypadku jednego incydentu sprawcy mogą uzyskać informacje dotyczące tysięcy, a nawet milionów osób.

Nie musisz więc paść ofiarą wirusa ani kliknąć podejrzanego linku, aby Twoje dane wyciekły.

Twoje dane mogą zostać skradzione dlatego, że przestępca uzyskał dostęp do systemu podmiotu, któremu je wcześniej przekazałeś, aby móc skorzystać z jego usług lub pomocy.

A jeżeli ten podmiot korzysta z zewnętrznego dostawcy oprogramowania, dane mogą zostać ujawnione wskutek ataku na inny podmiot, którego nazwy nawet nie znasz i nigdy o nim nie słyszałeś.

Etap drugi. Handel danymi – człowiek towarem

Skradzione dane nie muszą zostać wykorzystane przez tego samego przestępcę, który je zdobył.

Zazwyczaj zostają wystawione na sprzedaż na przestępczych forach, w zamkniętych grupach komunikatorów lub na nielegalnych rynkach funkcjonujących między innymi w dark webie.

Dark web to część Internetu, do której dostęp wymaga specjalnego oprogramowania lub konfiguracji. Sam w sobie nie jest nielegalny, ale niektóre działające w nim serwisy służą popełnianiu przestępstw, także w postaci sprzedaży lub wymiany skradzionych danych osobowych.

Kupujący nie musi więc być hackerem i włamywać się do systemów komputerowych, może po prostu kupić dane bezprawnie zdobyte przez kogoś innego.

Te same dane mogą być wielokrotnie kopiowane, sprzedawane, wymieniane i łączone z kolejnymi zbiorami.

W ten sposób powstaje przestępczy łańcuch: ktoś kradnie dane, ktoś inny je sprzedaje, kolejna osoba je porządkuje, a jeszcze inna wykorzystuje do wyłudzania pieniędzy.

W raporcie Steal, Deal and Repeat z 2025 roku Europol opisuje właśnie taki model funkcjonowania gospodarki cyberprzestępczej, w której skradzione informacje stają się towarem i narzędziem popełniania kolejnych przestępstw.

Etap trzeci. Analiza mediów społecznościowych – wszystko, co sam opowiedziałeś o swoim życiu

Sam numer PESEL, nazwisko i adres mogą nie wystarczyć do przygotowania przekonującego oszustwa.

Dlatego przestępcy poszukują dodatkowych informacji o wybranej osobie i w tym celu wykorzystują informacje dostępne publicznie w Internecie.

W cyberbezpieczeństwie pozyskiwanie i analizowanie informacji z publicznie dostępnych źródeł określa się mianem OSINT (Open Source Intelligence).

OSINT jest legalną metodą badawczą wykorzystywaną między innymi przez dziennikarzy, analityków bezpieczeństwa i organizacje fact-checkingowe.

Jednak te same techniki są także wykorzystywane przez przestępców.

Co można ustalić na podstawie publicznych profili na Facebooku, Instagramie, TikToku czy X?

Relacje rodzinne. Kto jest Twoją córką, wnukiem, mężem, siostrą? Z kim spędzasz święta? Kogo oznaczasz na zdjęciach? A kto oznacza Ciebie?

Sytuację majątkową. Czy publikujesz zdjęcia domu, samochodu, zagranicznych wakacji, jachtu? Czy prowadzisz działalność gospodarczą? Czy inwestujesz?

Stan zdrowia. Czy opowiadasz o chorobie, hospitalizacji, leczeniu albo zbiórce pieniędzy na terapię?

Potrzeby emocjonalne. Czy publicznie piszesz o samotności, rozwodzie, poszukiwaniu partnera, trudnych doświadczeniach albo tęsknocie za bliskością?

Zainteresowania. Czy śledzisz strony dotyczące giełdy, kryptowalut, nieruchomości lub inwestowania oszczędności?

To jednak nie wszystko.

Ze zdjęć na portalach społecznościowych można pozyskać czyjś wizerunek, a z filmów, rolek i publicznych nagrań – próbki głosu.

Technologie sztucznej inteligencji umożliwiają następnie generowanie fałszywych wypowiedzi głosowych, fotografii i nagrań wideo przedstawiających osoby, które nigdy nie wypowiedziały przypisywanych im słów, ani nie znalazły się w sytuacji przedstawionej na wygenerowanym przez AI filmie lub zdjęciu.

Najbardziej niebezpieczne jest to, że informacje skradzione z systemów informatycznych i informacje ujawnione w mediach społecznościowych mogą się wzajemnie uzupełniać i tym samym umożliwić sprawcom zbudowanie opowieści, która będzie dla nas wiarygodna w takim stopniu, że podejmiemy szkodliwe dla nas decyzje.

Etap czwarty. Tworzenie profilu

Wyobraźmy sobie, że przestępca dysponuje numerem telefonu i danymi identyfikacyjnymi pewnej osoby.

Przegląda jej publiczny profil.

Widzi zdjęcia z wakacji w drogim hotelu, nowy samochód i informacje o prowadzeniu firmy.

Może uznać, że warto zainteresować ją fikcyjną inwestycją. Albo przeprowadzić scenariusz oszustwa „na policjanta” lub „pracownika banku”.

Inna osoba pisze o swojej samotności i chęci poznania partnera.

Może stać się celem oszustwa romantycznego.

Ktoś publikuje zdjęcia wnuków, oznacza członków rodziny i pokazuje nagrania rodzinnych spotkań.

Takie informacje mogą ułatwić przygotowanie oszustwa „na wnuczka”, „na lekarza” lub wiadomości z przejętego komunikatora, zawierającej prośbę o pilny przelew BLIK.

Jeszcze inna osoba pisze o poważnej chorobie dziecka.

Jeżeli przestępca posiada również informacje medyczne, może skonstruować szczególnie okrutne oszustwo „na lekarza”, odwołując się do rzeczywistych szczegółów leczenia.

W każdym z tych przykładów sprawca wykorzystuje inne emocje: nadzieję na zysk, potrzebę bliskości, troskę o rodzinę albo strach przed utratą bliskiego człowieka.

A więc nie tylko próbuje ustalić, ile pieniędzy może uzyskać od danej osoby, lecz także jaka opowieść najskuteczniej nakłoni ją do pożądanego przez sprawcę działania.

Nie zawsze jest to wielogodzinna, ręczna analiza. Część operacji można zautomatyzować: przeszukiwanie danych, ich sortowanie, grupowanie według określonych cech oraz przygotowywanie spersonalizowanych komunikatów.

Etap piąty. Kradzież tożsamości – kredyty i długi, o których nic nie wiemy

Skradzione dane mogą posłużyć przestępcy nie tylko do przekonania nas, że jest policjantem, lekarzem czy pracownikiem banku. Mogą pozwolić mu również podszyć się pod nas samych.

Ktoś zdobył nasze imię, nazwisko, PESEL, adres zamieszkania, numer dowodu osobistego i dane kontaktowe.

Posługując się tymi informacjami, może próbować występować w naszym imieniu przed bankiem lub firmą pożyczkową. Na przykład złożyć przez Internet wniosek o pożyczkę, podając nasze dane jako dane kredytobiorcy, ale wskazując rachunek bankowy lub inne dane kontaktowe, nad którymi sam sprawuje kontrolę.

Oczywiście samo posiadanie numeru PESEL nie powinno wystarczyć do udzielenia kredytu. Instytucje finansowe mają obowiązek weryfikowania tożsamości klientów. Jednak w praktyce dochodziło już do wyłudzania zobowiązań z wykorzystaniem cudzych danych, między innymi wskutek nieskutecznej weryfikacji.

Przestępca może też próbować kupować na cudze nazwisko kosztowne towary na raty, a następnie je odsprzedawać.

Pieniądze trafiają do oszusta, towar znika, a zobowiązanie zostaje przypisane osobie, której tożsamość wykorzystano.

Szczególnie niebezpieczne są szybkie pożyczki internetowe, popularnie nazywane „chwilówkami”. Ich kwoty bywają stosunkowo niewielkie, ale przestępca może próbować zaciągnąć ich wiele, korzystając z danych tej samej osoby.

To nie jest zagrożenie czysto teoretyczne. W lutym 2026 r. Rzeczpospolita opisała mechanizm, polegający na wyłudzeniu danych osobowych kobiety w celu zawarcia umowy pożyczki na jej nazwisko.

Pokrzywdzona o pożyczce dowiedziała się dopiero wtedy, gdy bank zażądał jej spłaty (chodziło o 60.000 zł).

Dlatego zastrzeżenie PESEL ma znaczenie nie tylko przy dużych kredytach bankowych, lecz także przy mniejszych pożyczkach zawieranych przez Internet.

Od 1 czerwca 2024 r. instytucje finansowe mają obowiązek sprawdzania, czy PESEL klienta jest zastrzeżony, przed zawarciem określonych umów kredytu i pożyczki.

Jeżeli mimo aktywnego zastrzeżenia dojdzie do zawarcia takiej umowy na Twoje dane, przepisy przewidują ochronę przed dochodzeniem od Ciebie powstałego w ten sposób zadłużenia.

Jak się zabezpieczyć przed negatywnymi skutkami kradzieży naszych danych?

Nie mamy i nie będziemy mieć pełnej kontroli nad bezpieczeństwem wszystkich baz danych, w których znajdują się dotyczące nas informacje. Nie też istnieje możliwość np. anonimowego leczenia się, czyli niepodawania nigdy i nigdzie żadnych danych osobowych.

Możemy jednak ograniczać skutki kradzieży danych i znacznie utrudnić podszywanie się pod nas i naszych bliskich.

Służą temu dwa proste rozwiązania.

Pierwsze: zastrzeżenie numeru PESEL, które ogranicza możliwość wykorzystania naszej tożsamości do zaciągania w naszym imieniu zobowiązań, czy dokonywania określonych czynności finansowych i prawnych.

Drugie: rodzinne hasło bezpieczeństwa, którego nie można odgadnąć na podstawie naszych profili społecznościowych, zdjęć, filmów ani skradzionych danych.

Dlatego nie należy wybierać jako hasła np. imienia psa, widniejącego na kilkuset zdjęciach na naszym profilu na Facebooku, daty ślubu, nazwiska panieńskiego matki czy nazwy miejscowości, w której spędzaliśmy dzieciństwo lub ostatnie wakacje.

Bo najprawdopodobniej przestępca już to wszystko wie.

2. Ostatnie głośne wycieki danych.

System eWUŚ – dane około 11,1 miliona osób

6 października 2026 r. Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował komunikat dotyczący naruszenia ochrony danych osobowych w systemie eWUŚ.

Chodzi o około 11,1 miliona osób.

Nieuprawniony dostęp dotyczył imion i nazwisk, numerów PESEL oraz informacji o potwierdzeniu lub niepotwierdzeniu prawa do świadczeń zdrowotnych.

Do zdarzenia doszło jeszcze w marcu 2024 r. Sprawcy uzyskali dostęp do kont wykorzystywanych przez dwa podmioty medyczne i wykonywali masowe zapytania do systemu eWUŚ.

NFZ wyjaśnił, że nie doszło do przełamania zabezpieczeń jego systemów. Wykorzystano dostęp przysługujący świadczeniodawcom, a następnie użyto go niezgodnie z przeznaczeniem. Sprawa doprowadziła do skierowania aktu oskarżenia.

System MyDr – dane medyczne ponad 18 milionów pacjentów

W sierpniu 2026 roku ujawniono incydent dotyczący MyDr, dostawcy oprogramowania obsługującego placówki medyczne.

Sprawcy twierdzili, że zdobyli informacje obejmujące około 18,8 miliona osób.

Prokuratura potwierdziła wszczęcie postępowania dotyczącego nieuprawnionego dostępu do danych, wśród których znajdowały się imiona, nazwiska, numery PESEL, dane kontaktowe oraz szczególnie wrażliwe informacje: notatki z wizyt lekarskich i informacje o receptach. Wycinek skradzionych danych został przekazany redakcji Zaufanej Trzeciej Strony.

Nie ma na razie dowodów, że dane z tego konkretnego wycieku danych zostały już wykorzystane w scenariuszu oszustwa „na lekarza”. Jest to jednak bardzo realne zagrożenie.

Portal Fakturownia – kradzież danych z faktur, kont i płatności

Pod koniec września 2026 roku ujawniono włamanie do serwisu Fakturownia.

Według informacji przekazanych przez spółkę i opisanych przez Niebezpiecznika atakujący uzyskał dostęp między innymi do danych użytkowników, kontrahentów, rachunków bankowych, informacji o płatnościach oraz części historycznych faktur.

Fakturownia potwierdziła, że naruszenie dotyczyło także danych powierzonych jej przez klientów będących administratorami danych.

Faktura może ujawniać adres nabywcy, dane kontaktowe, informację o zakupionej usłudze, relację z określonym przedsiębiorcą czy numer rachunku bankowego.

Wyobraźmy sobie, że przestępca zna prawdziwą nazwę dostawcy, numer poprzedniej faktury i rzeczywistą kwotę zobowiązania. Następnie wysyła wiadomość z informacją o zmianie rachunku do płatności.

Jakie jest prawdopodobieństwo, że kwotę za usługi cykliczne przelejemy na ten zmieniony numer rachunku?

System Medyc – nawet 5 milionów pacjentów i miliony zdjęć.

We wrześniu 2026 r. ujawniono kolejny cyberatak, tym razem na oprogramowanie Medyc firmy Qbusoft, wykorzystywane przez placówki medyczne. Sprawcy twierdzili, że ukradli dane pięciu milionów pacjentów, a także osiem milionów zdjęć pochodzących z dokumentacji medycznej, w tym fotografii o bardzo intymnym charakterze.

Sam incydent oraz naruszenie danych pacjentów zostały potwierdzone. Sprawą zajęło się Centralne Biuro Zwalczania Cyberprzestępczości, a Prezes UODO zapowiedział kontrolę dostawcy oprogramowania. Nie potwierdzono natomiast ostatecznie deklarowanej przez sprawców liczby pacjentów i zdjęć.

To szczególnie niebezpieczny rodzaj wycieku. Informacje o stanie zdrowia, dokumentacja leczenia czy zdjęcia diagnostyczne lub intymne mogą posłużyć nie tylko do oszustw, lecz także do szantażu.

FELG Dent – dane pacjentów gabinetów stomatologicznych

Na przełomie września i października 2026 r. ujawniono także cyberatak na FELG Dent, system informatyczny firmy FELG Software obsługujący gabinety stomatologiczne.

Sprawca, posługujący się pseudonimem Horus, twierdził, że uzyskał dane około 2,4 miliona pacjentów. Producent potwierdził incydent, a część gabinetów zaczęła zawiadamiać pacjentów o naruszeniu ochrony ich danych.

Skradzione informacje mogą zostać wykorzystane między innymi do podszywania się pod gabinety stomatologiczne i wyłudzania pieniędzy pod pozorem opłat za leczenie, zaległych rachunków czy konieczności potwierdzenia wizyty.

Wakacje.pl – wyciek danych klientów

Pod koniec września 2026 r. doszło również do naruszenia bezpieczeństwa serwisu Wakacje.pl. Nieuprawnione osoby uzyskały dostęp do części służbowych skrzynek pocztowych i systemu obsługi klientów.

Wśród potencjalnie ujawnionych informacji znalazły się imiona, nazwiska, adresy zamieszkania, numery telefonów, daty urodzenia, adresy e-mail, a przede wszystkim dane paszportowe. Spółka potwierdziła incydent, ale nie podała liczby osób, których dane mogły zostać ujawnione.

Takie informacje mogą posłużyć do przygotowania wiarygodnych oszustw. Przestępca podszywający się pod biuro podróży może zażądać dopłaty do wycieczki, opłaty za zmianę rezerwacji albo ponownego potwierdzenia danych. Znajomość prawdziwych informacji o kliencie ułatwia uwiarygodnienie takiej wiadomości i żądania.

3. Dlaczego należy zastrzec PESEL?

Skala tylko sześciu ostatnich kradzieży danych osobowych powoduje, że w tej chwili przestępcy wiedzą o nas więcej, niż kiedykolwiek.

Przestępca, który poznał nasze imię, nazwisko, numer PESEL i inne dane identyfikacyjne może próbować podszyć się pod naszą tożsamość. W zależności od rodzaju posiadanych informacji i zabezpieczeń stosowanych przez instytucję może próbować zaciągnąć pożyczkę, zawrzeć umowę kredytową albo uzyskać dostęp do usług przeznaczonych dla innej osoby.

Od 1 czerwca 2024 roku w Polsce obowiązują przepisy, które znacząco utrudniają takie działania.

Banki, SKOK-i i instytucje pożyczkowe mają obowiązek sprawdzać w określonych prawem sytuacjach, czy numer PESEL klienta jest zastrzeżony.

Jeżeli przestępca zawrze w Twoim imieniu umowę kredytu lub pożyczki, mimo że Twój PESEL był zastrzeżony w chwili zawarcia umowy, przepisy przewidują ochronę przed dochodzeniem od Ciebie wynikającego z niej zadłużenia.

Zastrzeżenie PESEL chroni m.in. przed:

  • zawieraniem w naszym imieniu przez przestępców umów kredytów i pożyczek, w tym zakupach na raty;
  • otwieraniem na nasze dane rachunków bankowych;
  • dokonywaniem jako my określonych czynnościach notarialnych;
  • wydawaniem duplikatu karty SIM;
  • szybkim wypłacaniem w placówce bankowej gotówki powyżej trzykrotności minimalnego wynagrodzenia za pracę – w takim przypadku zastrzeżenie powoduje dwunastogodzinne wstrzymanie wypłaty.

Odnośnie ostatniego punktu: jeżeli mamy zastrzeżony PESEL, bank musi wstrzymać na 12 godzin wypłatę gotówki przekraczającą ustawowy limit. Próg wysokości dotyczy nie tylko pojedynczej wypłaty, bank uwzględnia sumę wypłat gotówkowych dokonanych danego dnia we wszystkich swoich placówkach. Obowiązek weryfikacji powstaje wtedy, gdy kolejna wypłata powoduje przekroczenie limitu 3-krotności minimalnego wynagrodzenia (w październiku 2026 r. limit wynosi 14 418 zł).

Nawet natychmiastowe cofnięcie zastrzeżenia nr PESEL nie skróci tego czasu. To zabezpieczenie szczególnie ważne przy oszustwach „na policjanta” czy „na wnuczka”, „na lekarza”, kiedy przestępcy wywierają presję, abyśmy jak najszybciej wypłacili pieniądze i przekazali je wskazanej osobie. Dwanaście godzin może wystarczyć, żeby przerwać manipulację i zorientować się, że jesteśmy na prostej drodze do zdobycia statusu ofiary oszustwa.

Ważne: zastrzeżenie PESEL nie chroni przed wszystkimi oszustwami.

Nie uniemożliwi przestępcy zadzwonienia do Ciebie, podszywania się pod policjanta, przesłania fałszywego SMS-a czy nakłonienia Cię do samodzielnego zatwierdzenia przelewu albo puszczenia BLIKa. Nie usuwa też z dark webu danych, które już wyciekły.

Dlatego potrzebujemy więcej niż jednego zabezpieczenia.

Jak zastrzec numer PESEL?

W aplikacji mObywatel

Uruchom aplikację, wybierz usługę „Zastrzeż PESEL”, a następnie włącz zastrzeżenie. Możesz później sprawdzić jego status i historię weryfikacji.

Przez Internet

Wejdź na oficjalną stronę usługi gov.pl i zaloguj się jedną z dostępnych metod. Następnie wybierz zastrzeżenie numeru PESEL.

W urzędzie gminy

Jeżeli nie korzystasz ze smartfona ani bankowości internetowej, udaj się z dokumentem tożsamości do dowolnego urzędu gminy. Urzędnik pomoże dopełnić formalności.

Wszystkie trzy sposoby są bezpłatne. Usługa działa od razu. Zastrzeżenie można czasowo cofnąć, na przykład przed zaciągnięciem kredytu czy wizytą u notariusza. Przy elektronicznym cofnięciu można ustawić automatyczne ponowne zastrzeżenie.

Zastrzeżony PESEL nie przeszkadza w codziennym życiu. Nadal możesz korzystać z opieki zdrowotnej, realizować recepty, otrzymywać emeryturę, wykonywać zwykłe przelewy i załatwiać sprawy urzędowe, czy wyrobić paszport.

Nie licz na to, że „nic się nie stanie”, nie czekaj na dzień, w którym się przekonasz w jaki sposób przestępcy wykorzystali Twoje dane osobowe i na jakie kwoty oraz ile kredytów na Ciebie zaciągnęli.

Najlepiej mieć PESEL stale zastrzeżony i cofać zastrzeżenie tylko wtedy, kiedy jest to rzeczywiście konieczne.

4. Rodzinne hasło bezpieczeństwa.

Do niedawna rozpoznanie głosu bliskiej osoby wystarczało nam, żeby wiedzieć, z kim rozmawiamy przez telefon.

Nie musieliśmy widzieć rozmówcy. Wystarczyło, że usłyszeliśmy charakterystyczny tembr, sposób mówienia, śmiech, akcent czy ulubione powiedzenie.

Rozwój sztucznej inteligencji sprawił jednak, że sam głos nie jest już wystarczającym dowodem tożsamości.

Za pomocą narzędzi sztucznej inteligencji można sklonować głos konkretnego człowieka, odtwarzając jego barwę, intonację, akcent i charakterystyczny sposób mówienia. Dobrze przygotowany klon może być dla ludzkiego ucha praktycznie nieodróżnialny od prawdziwego głosu.

A gdzie przestępca znajdzie głos Twojego dziecka lub wnuka?

Na przykład w filmach publikowanych w mediach społecznościowych, nagraniach z rodzinnych uroczystości, publicznych wystąpieniach czy filmikach zamieszczonych na Facebooku albo TikToku.

Wyobraźmy sobie, że telefonuje wnuczka.

Płacze. Mówi, że spowodowała wypadek, potrąciła człowieka i natychmiast potrzebuje pieniędzy na adwokata. Rozpoznajesz jej głos. Barwę, sposób mówienia, intonację. Wszystko się zgadza.

Tyle że po drugiej stronie telefonu nie ma wnuczki.

Jest oszust wykorzystujący jej sklonowany głos. Słyszysz ten głos, który rozpoznajesz jako należący do wnuczki, ale został on wygenerowany przez sztuczną inteligencję.

Po chwili telefon przejmuje rzekomy policjant albo adwokat. Potwierdza wypadek i wskazuje sposób przekazania pieniędzy.

A co, gdyby istniało jedno pytanie, które pozwoliłoby szybko zweryfikować taką historię?

Ustalcie w rodzinie tajne hasło bezpieczeństwa

Rodzinne hasło bezpieczeństwa to umówione wcześniej słowo lub krótka fraza, znana wyłącznie określonym osobom.

Nie może służyć do logowania się do banku, telefonu ani żadnego innego systemu. Nie może też być publikowane w internecie.

Służyć ma wyłącznie do weryfikacji tożsamości bliskiego nam człowieka, który niespodziewanie kontaktuje się z nami z pilną prośbą, szczególnie o pieniądze.

Przykładowo członkowie rodziny ustalają hasło:

„Purpurowa lokomotywa tańczy walca”.

Jako hasło bezpieczeństwa najlepiej sprawdza się krótka, absurdalna i zabawna fraza, gdyż wówczas będzie ją łatwiej zapamiętać. Oczywiście nie może być łatwa do odgadnięcia.

Jeżeli później dzwoni ktoś podający się za wnuczkę i prosi o natychmiastowy przelew, wystarczy zapytać: „Jakie jest nasze hasło bezpieczeństwa?”.

Osoba znająca hasło poda je. Przestępca, który podrobił głos, hasła raczej nie będzie znać.

To proste, ale nie absolutne i wieczne zabezpieczenie. Hasło może bowiem zostać ujawnione, podsłuchane lub wyłudzone, dlatego też nie powinno stanowić jedynej podstawy decyzji finansowej.

Nawet jeżeli rozmówca poda prawidłowe hasło, przy nagłej prośbie o pieniądze należy rozłączyć połączenie i skontaktować się z bliską osobą niezależnym, wcześniej znanym kanałem – nie oddzwaniać na przed chwilą rozłączony numer z historii połączeń, lecz wybrać numer z listy kontaktów.

Jak ustalić hasło, żeby rzeczywiście chroniło rodzinę?

Najpierw ustalcie je podczas osobistego spotkania albo rozmowy przeprowadzonej wcześniej znanym, zaufanym kanałem.

Nie publikujcie go w grupach rodzinnych, na komunikatorach czy Facebooku ani w komentarzach. Jeżeli przestępca przejmie komunikator jednego z członków rodziny, będzie mógł przeczytać wiadomości zapisane w historii rozmów.

Ustalcie także zasadę: hasło służy wyłącznie do potwierdzenia tożsamości. Nigdy nie wolno go podawać osobie, która sama dzwoni i twierdzi, że musi je „zweryfikować”.

Jeżeli ktoś zna hasło, ale podejrzewacie, że mogło zostać ujawnione, zmieńcie je.

Dla rodziny bardzo ważna jest również wspólna procedura postępowania. Ustalcie wobec tego między sobą, że kiedy ktoś niespodziewanie prosi o pieniądze, kod BLIK, dane karty albo pilny przelew, nie podejmujemy decyzji wyłącznie na podstawie otrzymanej wiadomości tekstowej czy telefonu tylko przerywamy kontakt i dzwonimy do bliskiego na wcześniej zapisany numer. Jeżeli nie odpowiada, kontaktujemy się z inną osobą z rodziny.

Nie wysyłamy także kodu BLIK tylko dlatego, że prośba przyszła z prawdziwego konta wnuczka na Messengerze czy innym komunikatorze. Konto mogło bowiem zostać przejęte.

Nie wierzymy bez sprawdzenia nawet znajomemu głosowi. Głos mógł zostać podrobiony.

Hasło rodzinne stanowi dodatkową barierę. Niezależny kontakt pozwala zweryfikować historię poza kanałem, który może kontrolować oszust.

ZAPAMIĘTAJ!

Ktoś może znać Twój PESEL, adres, choroby i imiona najbliższych osób. Może mieć ich zdjęcia, a nawet mówić ich głosem. Żadna z tych rzeczy nie dowodzi, że jest tym, za kogo się podaje, a jego historia, zawsze domagająca się pieniędzy, jest prawdziwa.

Zastrzeż PESEL. Ustal rodzinne hasło bezpieczeństwa. A gdy ktoś niespodziewanie żąda pieniędzy – przerwij kontakt i samodzielnie sprawdź, kto naprawdę do Ciebie dzwoni.

Prawdziwe informacje mogą posłużyć do opowiedzenia fałszywej historii.

Źródła:

Artykuł powstał w ramach cyklu publikacji edukacyjnych projektu „Mobilna Akademia Odporności Cyfrowej Seniorów”, realizowanego przez Fundację „Obywatelski Wschód”.

Projekt sfinansowano ze środków Fundacji PZU.



Dziewięć lalek, dwa misie i 45 dzieci. Stanisława Szmydka wspomina przedszkole w Ulhówku

Zapraszamy do lektury folderu „Niedokończona odbudowa. Jak rozkwit i upadek dekady Gierka odcisnęły ślad w historii Zamościa”

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *