Fundacja „Obywatelski Wschód” powstała w styczniu 2024 roku jako inicjatywa dziennikarska i obywatelska, łącząca analizę, edukację i działania rzecznicze. Założyły ją dziennikarki Jadwiga Hereta i Anna Rudy, od lat zaangażowane w projekty społeczne, kulturalne i edukacyjne. Fundacja współpracuje z gronem sprawdzonych ekspertów i praktyków, w tym m.in. z prawniczką i aktywistką Ewą Stępniak.
Obywatelski Wschód działa jako think-tank obywatelski, koncentrujący się na ochronie praw człowieka, przeciwdziałaniu dezinformacji oraz wzmacnianiu społeczeństwa obywatelskiego odpornego na manipulację informacyjną. Nasze działania opieramy na analizie, rzetelnej informacji i pracy u podstaw, bez sensacyjności, bez uproszczeń i bez instrumentalizacji emocji.
Naszą misją jest wspieranie równych praw człowieka, wartości demokratycznych i wolności obywatelskich, wzmacnianie społeczeństwa obywatelskiego, odpornego na techniki dezinformacyjne oraz przeciwdziałanie wszelkim formom dyskryminacji, mowy nienawiści i wykluczenia społecznego.
Szczególną uwagę poświęcamy grupom szczególnie narażonym na zagrożenia i wykluczenie, w tym seniorom, uchodźcom, mniejszościom narodowym, osobom z niepełnosprawnościami i mieszkańcom obszarów peryferyjnych.
W pracy z młodzieżą szczególny nacisk kładziemy na zrozumienie mechanizmów przemocy i cyberprzemocy w kontekście wieku oraz sytuacji prawnej osób niepełnoletnich. Młodzi uczestnicy tych zjawisk często nie dysponują pełnym zakresem uprawnień wynikających z pełnej zdolności do czynności prawnych, co w praktyce przekłada się na poczucie bezradności i bezsilności oraz całkowitego braku sprawczości. Przemoc — zwłaszcza ta przeniesiona do sfery cyfrowej — bywa dla nich doświadczeniem niezrozumiałym, trudnym do nazwania i jeszcze trudniejszym do zakwestionowania, zwłaszcza gdy reakcje otoczenia są opóźnione, bagatelizujące lub sprzeczne. Dlatego działania Fundacji wobec młodzieży łączą elementy edukacji prawnej, analizy mechanizmów manipulacji i przemocy oraz budowania świadomości, jakie formy reakcji są możliwe, dostępne i adekwatne w ich sytuacji.
W naszej pracy łączymy działania lokalne, regionalne i międzynarodowe – organizujemy projekty, szkolenia, warsztaty i wydarzenia kulturalne, rozwijamy inicjatywy społeczne oraz prowadzimy publikacje w formie drukowanej i cyfrowej. Wspieramy dialog międzykulturowy i współpracę transgraniczną, zwłaszcza z organizacjami z Ukrainy.
Fundacja angażuje się w ochronę dziedzictwa historycznego i kulturowego, promocję regionu, działania proekologiczne, a także kontrolę obywatelską instytucji publicznych.
Wierzymy, że silne, aktywne społeczeństwo obywatelskie to fundament demokratycznego państwa prawa – i właśnie takie społeczeństwo chcemy współtworzyć.
Fundacja „Obywatelski Wschód” koncentruje swoją działalność na wspieraniu wszechstronnego rozwoju lokalnego i regionalnego, rozwijaniu tożsamości regionalnej oraz inicjowaniu, organizowaniu i wspieraniu regionalnych, krajowych i międzynarodowych projektów, inicjatyw i wydarzeń kulturalnych oraz społecznych. Prowadzi także działalność edukacyjną i szkoleniową, upowszechnia i propaguje kulturę, promuje, wspiera oraz inicjuje działania w zakresie kultury i sztuki, dziedzictwa historycznego i kulturowego oraz tradycji.
Zamość, Roztocze i pogranicze polsko-ukraińskie – stąd jesteśmy i tutaj mieszkamy i działamy. Nie udaliśmy się nigdy ani na bliższą, ani dalszą (e)migrację. Tutaj mamy przyjaciół oraz dziesiątki bliższych i dalszych znajomych.
Fundacja stawia pierwsze kroki. Zaczynamy od przedsięwzięć wydawniczych.
Chcemy współpracować z organizacjami z Ukrainy. Jesteśmy przecież najbliższymi sąsiadami i miejmy nadzieję, że nimi pozostaniemy.
Do naszych dotychczasowych działań należą m.in.:
- edukacja cyfrowa i obywatelska dla osób starszych,
- projekty historyczne i kulturalne (np. wydawnictwa i wystawy o dziedzictwie kulturalnym i historycznym Zamościa),
- wspieranie inicjatyw lokalnych i międzypokoleniowych,
- współpraca z samorządami, instytucjami kultury i mediami lokalnymi,
- działania demaskujące i przeciwdziałające dezinformacji,
- działania rzecznicze na rzecz ochrony dziedzictwa i praw obywatelskich.
W 2025 r. Fundacja zrealizowała cykl specjalistycznych szkoleń i działań edukacyjnych z zakresu bezpieczeństwa informacyjnego, przeciwdziałania dezinformacji oraz ochrony praw człowieka, obejmując nimi łącznie około 650–700 osób. Programy te były kierowane do różnych grup szczególnie narażonych na skutki manipulacji informacyjnej i przemocy cyfrowej — w tym osób starszych, członków Kół Gospodyń Wiejskich oraz młodzieży szkolnej.
Szkolenia obejmowały m.in. rozpoznawanie cyberoszustw i phishingu, dezinformację medyczną, mechanizmy manipulacji i błędy poznawcze, cyberprzemoc oraz praktyczne wykorzystanie narzędzi fact-checkingowych i AI do identyfikowania deepfake’ów i fałszywych treści. Młodzież uczestniczyła również w zajęciach poświęconych prawom i wolnościom człowieka, prowadzonych w oparciu o analizę case studies najgłośniejszych i najbardziej problematycznych spraw.
Osoby starsze korzystały ponadto z autorskich szkoleń prawnych Fundacji, obejmujących zagadnienia praw konsumenta oraz praw pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji, w których dezinformacja i presja informacyjna prowadzą do realnych strat finansowych lub zdrowotnych. Działania te były realizowane zarówno w ramach autorskich projektów Fundacji, jak i projektów finansowanych ze środków pozyskanych w drodze konkursów dotacyjnych.
Fundacja realizuje projekty zarówno w skali lokalnej, jak i transgranicznej, szczególnie na pograniczu polsko-ukraińskim, łącząc działania edukacyjne, kulturalne i prospołeczne w spójne programy wzmacniające świadomość, bezpieczeństwo i aktywność obywatelską.
Na Facebooku znajdziesz nas tutaj:
https://www.facebook.com/profile.php?id=61575142035604
