To jest wystawa o bardzo wielu z nas. Co opowiedziały fotografie z Harasiuk?

Ponad tysiąc szklanych negatywów, a na nich mieszkańcy przedwojennej wsi. Przez dziesięciolecia wiele uwiecznionych osób pozostawało anonimowych. Dopiero spotkania z mieszkańcami Harasiuk i ich potomkami pozwoliły przywrócić fotografiom imiona, nazwiska oraz rodzinne historie. Podczas otwarcia wystawy w Zamościu Anna Rudy i Adam Gąsianowski opowiadali o niezwykłych losach tego archiwum i o tym, czego udało się dowiedzieć o życiu wsi sprzed niemal stu lat.



Harasiuki były niegdyś wsią należącą do Ordynacji Zamojskiej, a do reformy administracyjnej w 1975 roku znajdowały się w powiecie biłgorajskim. Historia ich mieszkańców jest więc częścią dziejów naszego regionu.

Ale, jak podkreślała Anna Rudy, prezes Fundacji „Obywatelski Wschód”, znaczenie tych fotografii wykracza daleko poza historię jednej miejscowości.

Przywołała szacunki wskazujące, że około 80–90 procent polskiego społeczeństwa ma chłopskie korzenie.

– Myślę więc, że ta wystawa nie jest tylko o mieszkańcach Harasiuk. Jest o bardzo, bardzo wielu z nas – mówiła podczas otwarcia wystawy.



Od szklanych negatywów do historii ich autora

Adam Gąsianowski, właściciel Muzeum Fotografii w Zamościu, przypomniał, jak rozpoczęła się historia odnalezionego archiwum.

W 2005 roku zgłosiła się do niego kobieta, która podczas remontu domu odkryła pod podłogą ponad tysiąc szklanych negatywów. Nie było wiadomo, kto wykonał fotografie ani kim byli przedstawieni na nich ludzie.

– Pojechaliśmy więc do Harasiuk z kolegą, dziennikarzem Robertem Horbaczewskim, i zaczęliśmy szukać. Tak trafiliśmy na historię Teofila Jaśkiewicza, miejscowego nauczyciela, który fotografował mieszkańców – opowiadał Adam Gąsianowski.

Fotografie były już wcześniej prezentowane na wystawach i w albumie, ale większość uwiecznionych osób pozostawała niezidentyfikowana.

Zmieniło się to dzięki pracy przeprowadzonej w ramach projektu „Chłopska fotografia z Harasiuk w Ordynacji Zamojskiej”.

– Podczas tych wakacji spędziliśmy w Harasiukach bardzo dużo czasu. Spotykaliśmy się z najstarszymi mieszkańcami, z bohaterami tych fotografii, bo udało nam się odnaleźć nawet kilka osób, które są na tych zdjęciach. I udało nam się opisać naprawdę dużo fotografii – mówiła Anna Rudy.

Jednak ustalenie tożsamości fotografowanych osób było dopiero początkiem.

– Bohaterowie tych zdjęć odzyskali swoje imiona, odzyskali swoje nazwiska. Ale nie tylko. Za każdym tym imieniem, nazwiskiem, za każdą postacią odkryła się też jakaś historia – podkreślała.



Jak żyli mieszkańcy przedwojennych Harasiuk?

Z fotografii i zebranych wspomnień zaczął wyłaniać się obraz codziennego życia wsi w pierwszych dekadach XX wieku.

Mieszkańcy utrzymywali się nie tylko z pracy w gospodarstwach rolnych. Pracowali również w lasach i folwarkach ordynackich. W okresie międzywojennym wielu wyjeżdżało za granicę, szukając zatrudnienia i lepszych warunków życia.

– Była też ogromna emigracja do wielu krajów europejskich oraz do Stanów Zjednoczonych. Niektórzy wyjeżdżali i przepadali jak kamień w wodę. Inni wracali albo przysyłali paczki – opowiadała Anna Rudy.

Fotografie Jaśkiewicza dokumentują również przemiany zachodzące na polskiej wsi w dwudziestoleciu międzywojennym. Tradycyjne stroje i zwyczaje wciąż były obecne, ale coraz wyraźniej zaznaczały się wpływy miejskiej mody.

– Na tych fotografiach są jeszcze ludzie ubrani w tradycyjne stroje. Są mężczyźni noszący samodziałowe koszule ze stójką. Ale równocześnie widzimy, jak bardzo zaczęła się wtedy zmieniać wieś, jak zaczęła upodabniać się do miasta – mówiła Anna Rudy.

Młode kobiety i mężczyźni coraz częściej ubierali się podobnie do mieszkańców miast. Na wieś docierały fabryczne tkaniny, gotowe ubrania i przedmioty kupowane w pobliskich miasteczkach oraz na jarmarkach.

Niektóre szczegóły widoczne na zdjęciach były zaskoczeniem nawet dla osób zajmujących się ich opracowaniem.

– Kiedy studiowałam dziesiątki tych zdjęć, odnajdywałam na nich takie rzeczy jak czarne okulary przeciwsłoneczne czy koszulka polo. To były wtedy naprawdę nowinki, które jednak powoli docierały już na wieś – opowiadała Anna Rudy.

Dzięki fotografiom Teofila Jaśkiewicza można więc zobaczyć nie tylko mieszkańców przedwojennych Harasiuk, ale również zachodzące wówczas zmiany społeczne, warunki życia i codzienne obyczaje.

O tych odkryciach, poszukiwaniach bohaterów fotografii oraz historiach odzyskanych dzięki wspomnieniom mieszkańców Anna Rudy i Adam Gąsianowski opowiadali podczas otwarcia wystawy „Skarb spod podłogi” w Zamościu. Fragmenty ich wystąpień prezentujemy w filmie.


https://www.facebook.com/reel/4142790402522301


Projekt „Chłopska fotografia z Harasiuk w Ordynacji Zamojskiej” został dofinansowany ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu „Dziedzictwo społeczne”, prowadzonego przez Centrum Archiwistyki Społecznej.

Projekt zrealizowała Fundacja „Obywatelski Wschód” we współpracy z Muzeum Fotografii w Zamościu. Partnerami przedsięwzięcia były Gminne Centrum Kultury w Harasiukach oraz Publiczna Szkoła Podstawowa w Harasiukach.


Jak przed stu laty. Nasze chłopskie atelier zrobiło furorę! Chłopska fotografia z Harasiuk w Ordynacji Zamojskiej

Chłopska fotografia z Harasiuk. Tak wyglądało otwarcie wystawy w Zamościu

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *