Spacer historyczny po zamojskim Starym Mieście

W historyczną podróż po Zamościu zabrał uczestników wydarzenia Wojciech Łosiewicz, archeolog i przewodnik, który od ćwierć wieku oprowadza turystów po mieście. Podczas spaceru opowiadał o jego wyjątkowej architekturze, renesansowej koncepcji miasta idealnego oraz wielkiej renowacji przeprowadzonej w latach 70. XX wieku, w związku z przygotowaniami do planowanych na 1980 rok dożynek centralnych.

Spacer rozpoczął się od wyjaśnienia, dlaczego właśnie Zamość wzbudził zainteresowanie władz PRL-u.

– Moi drodzy, miasto Zamość jest niezwykłe w swojej formie, co dostrzegli nawet dygnitarze w czasach PRL-u. Dlaczego wybrali miasto Zamość na dożynki (centralne w 1980 roku – red.)? Dlatego też, że renesans stał się oparciem dla całego nurtu socrealizmu – opowiadał przewodnik.

– Oczywiście wiecie, że w czołowym mieście, wybudowanym tak jak Zamość na surowym korzeniu, w Nowej Hucie, ratusz, który nie powstał, miał być kopią czy też kombinacją zamojskiego ratusza – dodawał.

Wojciech Łosiewicz przybliżył również założenia urbanistyczne Zamościa, wskazując na związki renesansowej architektury miasta z koncepcjami Leonarda da Vinci i Albrechta Dürera.

– Miasto Zamość ma dwa poziomy. Tam, gdzie był zachód, mamy pałac, katedrę, akademię, seminarium duchowne (…), a poniżej mamy wszystko to, co było sferą handlu. Mamy dawną cerkiew, kościół ormiański, synagogę żydowską. Miasto Zamość w swojej idei nie opiera się, tak jak średniowieczne budowle, na idei koncepcji Boga, a na koncepcji człowieka. Leonardo da Vinci, Albrecht Dürer pisali o miastach idealnych. Dürer pisał, że na środku miasta trzeba wybudować plac, gdzie będzie przeciągać się armaty, ale na środku miasta musi być też wieża, z której będą widoczne bastiony. W Zamościu (…) na środku jest rynek, gdzie krzyżują się drogi, ale z wieży ratuszowej też widać wszystkie bastiony – wyjaśniał.

Przewodnik nawiązał następnie do prac konserwatorskich prowadzonych w Zamościu w latach 70., zwracając uwagę na rozwiązania zastosowane podczas renowacji Rynku Wielkiego i zabytkowych kamienic.

– A gdy przenosimy się do czasów bliżej nam współczesnych, do czasów Gierka, to oczywiście niektóre z tych budowli (…) doczekają się zasłużonego remontu, renowacji. Najważniejszym z tych obiektów będzie rynek. Wiktor Zin, który zajmuje się rynkiem w Zamościu, wybiera plecionkę renesansową z obiektu sakralnego, co ciekawe z katedry w Zamościu, więc nawiązuje (…) do najlepszych wzorców Bernarda Moranda. Ślady tamtej wielkiej renowacji można zresztą zobaczyć podczas spaceru po Starym Mieście do dziś. Tamto podwórko (Żeromskiego 22, gdzie można obejrzeć wystawę) zostało wyremontowane w czasach Gierka. Piwnice restauracji Padwa zostały przystosowane do wspaniałej restauracji, która się do dzisiaj tam mieści. (…) Co ciekawe, tamten klinkier, którym wybrukowano podwórko, nie wymaga w tej chwili zmiany, nie wymaga remontu, a w korytarzach naszych sieni zobaczymy też elementy z lat 70.

Po obejrzeniu zamojskich podwórek uczestnicy spaceru skierowali się w stronę Rynku Wielkiego, gdzie zachowały się kolejne efekty wielkiej, niedokończonej renowacji miasta.

Nagranie z pierwszej części spaceru:



Wpis na Facebooku:

https://www.facebook.com/reel/1414608153897627


Z zamojskich podwórek na Rynek Wielki

Na Rynku Wielkim Wojciech Łosiewicz zatrzymał się przy Aptece Rektorskiej, której historia sięga początków XVII wieku.

– Zamoyski wysłał na studia do Padwy Piechowicza, który pochodził z Turobina, i on założył aptekę w Zamościu. To apteka, która nigdy nie została zamknięta. 400 lat działa w tym samym miejscu – opowiadał przewodnik.

Jak wyjaśniał, po II wojnie światowej pojawiły się plany likwidacji apteki, jednak ostatecznie udało się ją zachować. W czasach wielkiej renowacji Zamościa rozważano natomiast zupełnie inne przeznaczenie części budynku.

– W czasach Gierka planowano, żeby tam na pierwszym piętrze zrobić pokoje do zamieszkania dla dygnitarzy partyjnych. Jedno z takich miejsc na Roztoczu też miało być takim obiektem. To młyn w Szczebrzeszynie. Nakazano tam skuć herb Jelita, który był na fasadzie, żeby nie przypominał rodziny Zamoyskich. Jak to było trudne: organizować w Zamościu dożynki i nie mówić za bardzo o Zamoyskich. Mieli gimnastykę z tym wszystkim – opowiadał Wojciech Łosiewicz.

Kolejnym tematem były efekty renowacji Rynku Wielkiego i otaczających go kamienic. Wiele prac wykonanych w ramach przygotowań do planowanych dożynek centralnych w 1980 roku do dziś pozostaje widoczną częścią zamojskiego krajobrazu.

– Więc to, co widzimy z czasów Gierka: wspaniałe fasady w kamienicach ormiańskich, kamienice dookoła rynku, piękne fasady ratusza i inne remonty. No i oczywiście rynek i ten wzór Wiktora Zina. Plecionka, bardzo ładna, zresztą. Czyli Wiktor Zin nawiązuje do Bernarda Moranda. To jest też ciekawe i ważne – podkreślał przewodnik.

Na Rynku Wielkim spacer się jednak nie zakończył. Uczestnicy wyruszyli dalej, by poznać kolejne miejsca związane z wielką renowacją Zamościa w latach 70.

Nagranie z kolejnej części spaceru:


https://www.facebook.com/reel/1045840034959351

Współczesne zdjęcia: autor – Fundacja „Obywatelski Wschód”, 2026 r.


Fotografie udostępnione na licencji CC BY 4.0



Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra

#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO


Od „Pentagonu” po „Kresowiaków”. Ulhówek we wspomnieniach mieszkańców

Kamienice, bramy, attyki, fortyfikacje

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *