Pamiętam Zamość sprzed wielkiej odbudowy

Wielu mieszkańców Zamościa zna jego fotografie, choć nie zawsze wie, kto stał po drugiej stronie obiektywu. Mirosław Chmiel, wieloletni fotoreporter Krajowej Agencji Wydawniczej, przez lata z aparatem Pentacon Six przemierzał ulice miasta. Dokumentował codzienne życie mieszkańców, pracę konserwatorów i kolejne etapy rewaloryzacji Starego Miasta. Dziś jego zdjęcia są jednym z zapisów tamtych lat.


Fot. Mirosław Chmiel. Wygląd zamojskich podcieni przed rekonstrukcją i remontem w latach 70-80.


Fot. Mirosław Chmiel. Wygląd zamojskich podcieni przed rekonstrukcją i remontem w latach 70-80.


– Jakże inaczej wyglądał Zamość 50 lat temu! Sam Rynek Wielki nie zmienił swoich rozmiarów, ale jego środek… Rosły tam trawniki, stały ławeczki, na których popołudniami odpoczywali mieszkańcy Starówki. W kamienicach mieszkało wtedy wiele rodzin. To było tętniące życiem miejsce. Dziś zachwycamy się kolorowymi kamienicami ormiańskimi, ale wtedy były szare i zniszczone. Bogate sztukaterie były uszkodzone, często ledwo widoczne. Dopiero po 1975 roku ruszyła wielka rewaloryzacja. Do Zamościa przyjechali znakomici konserwatorzy, sztukatorzy, kamieniarze, snycerze. To oni przywrócili kamienicom dawny blask. Kiedyś po prostu mieszkali tam ludzie, których w czasie wielkiej odbudowy wykwaterowano – opowiada Mirosław Chmiel.


Fot. Mirosław Chmiel. Stan kamienicy z podcieniami przed odbudową zamojskiej Starówki w dekadzie E. Gierka.


– Rynek Wielki właściwie zmienił się w ciągu pięciu lat. Wszystkie prace prowadzono z myślą o centralnych dożynkach w 1980 roku oraz obchodach 400-lecia Zamościa.

Fotografowałem Zamość przed rozpoczęciem prac i przez cały okres ich trwania. Często odwiedzałem pracownie konserwacji zabytków. Miałem tam wielu znajomych. Widziałem, z jakim zaangażowaniem odtwarzali detale architektoniczne i jak ogromną odpowiedzialność czuli za swoją pracę. Terminy były bardzo napięte, ale wszyscy wiedzieli, że uczestniczą w czymś wyjątkowym – podkreśla fotograf.


Fot. Mirosław Chmiel. Zawalona częściowo kamienica.


Fot. Mirosław Chmiel. Zrujnowane podwórze wewnętrzne.


– Na moich fotografiach zostały nie tylko zabytki, ale także codzienne życie mieszkańców. Podwórka wyglądały zupełnie inaczej niż dziś. W wielu mieszkaniach nie było kanalizacji ani bieżącej wody. Ogrzewano je piecami. Taki Zamość już nie wróci. Cieszę się, że zachowały się fotografie z tamtych lat. Nie tylko moje, ale także innych zamojskich fotografów. Dzięki nim młodzi mieszkańcy i turyści mogą zobaczyć miasto sprzed wielkiej przemiany i zrozumieć, jak ogromną drogę przeszło – zaznacza Chmiel.


Fot. Mirosław Chmiel. Sprzedające na nieistniejącym dziś targu.


Fot. Mirosław Chmiel. Sprzedawca na zlikwidowanym współcześnie targu.



Fot. Mirosław Chmiel. Sklepy przy ul. Daniłowskiego na Starym Mieście, po lewej fragment szyldu znanego sklepiku u „Malinosi”.


Fot. Mirosław Chmiel. Przekupki sprzedają warzywa


– Zamość wypiękniał, ale zabytki wymagają stałej troski. Mimo wykonanych izolacji i remontów widać, że miejscami tynki znów się kruszą, a farba odpada. Taka jest natura zabytkowych budynków. One nigdy nie są „zrobione raz na zawsze”. Wymagają ciągłej opieki konserwatorskiej – zauważa.

– Cieszę się, że w połowie lat siedemdziesiątych zapadła decyzja o odrestaurowaniu Zamościa. To, że miasto zostało stolicą województwa i otrzymało środki na rewaloryzację, miało ogromne znaczenie. Dzięki temu dziś możemy podziwiać Zamość jako jedną z najpiękniejszych renesansowych starówek w Europie – dodaje.


Cały wywiad z Mirosławem Chmielem na filmie:


Wpis na Facebooku:

https://www.facebook.com/reel/2255209025241504


Zdjęcie wyróżniające: fot. Mirosław Chmiel, kobieta na tle zrujnowanych kamienic zamojskiego Starego Miasta.

Materiały udostępnione na licencji CC BY 4.0



Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Muzeum Historii Polski Patriotyzm Jutra

#PatriotyzmJutra2026 #PatriotyzmJutra #MuzeumHistoriiPolski #MHP #MKiDN #MinisterstwoKulturyiDziedzictwaNarodowego #Zamość #HistoriaZamościa #NiedokończonaOdbudowa #EdukacjaPatriotyczna #ZamośćmiastoUNESCO


„Pentagon” w Ulhówku? Tak nazywano serce wielkiego kombinatu rolnego!

Animacje edukacyjne: ożywione fotografie i cyfrowa rekonstrukcja przemian Zamościa

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *